You have Downloaded, yet Another Great
Resource to assist you with your Studies
Thank You for Supporting SA Exam Papers
Your Leading Past Year Exam Paper Resource Portal
Visit us @ [Link]
NATIONAL
SENIOR CERTIFICATE
IBANGA LE-12
ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)
IPHEPHA LOKUQALA (P1)
NOVEMBA 2019
AMAMAKI: 70
ISIKHATHI: Amahora ama-2
Leli phepha linamakhasi ayi-12.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 2 DBE/Novemba 2019
NSC
IMIYALELO KWABAHLOLWAYO
1. Leli phepha lehlukaniswe IZIQEPHU EZINTATHU:
ISIQEPHU A: Isivivinyo sokuqondisisa (30)
ISIQEPHU B: Ukufingqa (10)
ISIQEPHU C: Uhlelo nokusetshenziswa kolimi (30)
2. Fundisisa YONKE imiyalelo ngokucophelela.
3. Phendula YONKE imibuzo ekuleli phepha.
4. Qalisa ISIQEPHU NGASINYE ekhasini ELISHA.
5. Hlukanisa ngokudwebela emuva kwesiqephu.
6. Bhala izinombolo njengoba zisetshenzisiwe ephepheni.
7. Yeqa umugqa emuva kombuzo ngamunye.
8. Qaphela isipelingi kanye nokwakhiwa kwemisho.
9. Ungasebenzisa isikhathi sokubhala ngale ndlela elandelayo:
ISIQEPHU A: Imizuzu engama-50
ISIQEPHU B: Imizuzu engama-30
ISIQEPHU C: Imizuzu engama-40
10. Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 3 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIQEPHU A: ISIVIVINYO SOKUQONDISISA
UMBUZO 1: UKUFUNDELA UKUQONDISISA
1.1 Fundisisa UMBHALO A ubuye ubukisise NOMBHALO B bese uphendula
imibuzo elandelayo.
UMBHALO A (OFUNDWAYO)
KAZI SIYAPHI ISIZWE UMA KUNJE?
1 Imibhikisho enodlame ethe chithi saka kuleli ikushiya unemibuzo
engenazimpendulo. Abantu abasha bakhala ngemfundo yamahhala
kanye nokungasebenzi bebe bafunda bagogoda ezikhungweni
zemfundo ephakeme. Akusekho ukucabanga kubantu ngaphambi
kokuthatha izinqumo. Kungenzeka ukuthi yindlala noma 5
ukungalicabangeli ikusasa okwenza abantu baziphathe ngendlela
enobudlova uma bebhikisha. Abantu uma bekhala ngezidingo kungani
bengakwenzi lokhu ngokuthula kunokuba babhidlize okuncane
okukhona okuyingqalasizinda emphakathini? Izakhiwo zikahulumeni
ezingqongqiswa ngomlilo ngenxa yokuthi abantu bakhala ngokugqoza 10
kwentuthuko, ngeke zilethe izidingo ebezibhikishelwa uma sezidicilelwe
phansi.
2 Kunabazali abahloniphekile abahlezi becula iculo lokubona izingane
zabo ziphumelela kusasa. Gwiqiqi yibo futhi labo bazali obabona
sebevimbela izingane bethi zingalubhadi ezikoleni ngoba bona 15
bebhikisha. Kuyaye kuphele izinyanga ngezinyanga izingane
zisemakhaya zingumhlambi kazelusile. Okubuhlungu ukuthi izingane
kwezinye izindawo zisuke zifunda. Iculo lokuphumelela kwezingane
zabo basuke bengasaliculi labo bazali. Ukuzihlalisa emakhaya
zingafundi izingane kulimaza ikusasa lazo futhi akuzilethi izidingo 20
ebebezibhikishela. Abanye ababhikishi bafundisa izingane ukulwa,
ukujikijela ngamatshe nokushisa amathayi emgwaqeni. Hlobo luni
lwezingane ezikhuliswayo uma abazali benze nje? Iqiniso ukuthi le
mbewu abayitshala kulezi zingane ngeke bajabule uma sebevuna
izithelo zayo. 25
3 Kwesinye isikhathi kuyaye kushaywe izimoto zabantu abangenacala
abasuke bezidlulela. Lesi senzo siveza ukuthi abanye ababhikishi
basuke sebebuswa umhobholo wokubona abantu behamba
ngezikanokusho izimoto. Baqinisile abadala uma bethi umhawu usuka
esweni bese uyongena shi enhliziyweni. Abantu bangazifundisa ukuthi 30
uma bebona into enhle yomunye umuntu, bagqugquzeleke basebenze
kanzima ukuze bayithole nabo kunokuba bacekele phansi okwabanye.
Bangakwenza lokhu ngokucela usizo kwasebephumelele ukuze
babacobelele ngabakwenza ukuze baphumelele.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 4 DBE/Novemba 2019
NSC
4 Eyokuvalwa kwemigwaqo ephithizelayo ngamathayi avuthayo kanye 35
nokuchithwa kwemfucuza emgwaqeni kumane kukushiye ubambe
ongenzansi. Uma sekuphelile ukubhikisha ubathola sebekhononda
ngomgwaqo osumagebhugebhu. Bayakhohlwa ukuthi umagebhugebhu
nje kungenxa yokuthi bawusukele umuhle bawugebhula ngamathayi
avuthayo. Ukonakala komgwaqo kwenza kube nzima ukuthi izimoto 40
ezithwala iziguli zikwazi ukungena emphakathini ngisho kukhona
umuntu ogulela ukufa. Imikhiqizo ethwalwa ngezimoto mihla namalanga
ephinde ibe ngumgogodla womnotho wezwe nayo isuke ingasakwazi
ukufinyelela lapho okumele iye khona. Ukukhinyabezeka komnotho
wezwe kwenza kube nzima ukuphucula izindawo ezihlala abantu kanye 45
nezidingo zabo. Kuyamangaza ngoba bona labo bantu ababhikishayo
bayakhala uma sebekhokha intela yentengo emba eqolo ngenxa
yomnotho ongakhuli.
5 Ukugqekeza izitolo, kutatshwe ukudla, izimpahla, kwebiwe nemali
kuyisenzo sobugebengu esivamile uma kunemibhikisho. Into efika 50
icasule kakhulu ukuthi zonke lezo zenzo zenziwa abantu abadala
abangabazali futhi bezenza phambi kwezingane zabo bengenawo
nakancane amahloni. Lihle iqiniso, akuyona indlela yokuphila
engafundiswa izingane ezincane le. Kuyichilo ukuthi abantu bakhule
ngemizimba babe yimidondoshiya kodwa bebe benezingqondo 55
zabantwana abancane.
6 Inxanxathela yezitolo bekuyinto oyigcina emadolobheni amakhulu
ngesikhathi saphambilini. Ukufika kwentuthuko emadolobheni
amancane nasemphakathini wasemakhaya kwenze ukuthi lolu hlobo
lwezitolo lugcine selwandile. Lokho kuthule umthwalo emahlombe 60
omphakathi wokuhamba amabanga amade ukuyofuna ukudla
ikakhulukazi njengoba nophethiloli ukhuphuka mihla namalanga.
Kuphinde kwandise namathuba omsebenzi emphakathini ukuze
kuxoshwe ikati eziko. Abakucabangi lokho ababhikishi, bavele bathathe
umentshisi babhayele zona lezi zitolo eziwusizo emindenini yabo. 65
Abanandaba nokuthi bazothengaphi futhi bazosebenzaphi ngomuso
uma sekuphele imibhikisho. Kuphela nje bakhuluma ulimi lwezimfuno.
7 Amagalaji kaphethiloli ngeke siwashiye ngaphandle ngoba asesondele
ezindaweni ezihlala abantu. Abantu bayahlomula ngalokhu ngoba
bakwazi ukuthela uphethiloli eduze kuphinde kwandise namathuba 70
omsebenzi. Ababhikishi abanodlame uma sebewashisa, abazibuzi
ukuthi bazowuthelaphi uphethiloli. Ngaleyo ndlela kuba nabantu
abaningi abagcina sebelahlekelwa yimisebenzi ngenxa yokuthi basuke
bengasasebenzi ndawo.
8 Yonke le mibhikisho enodlame iyatshengisa ukuthi abantu banamandla 75
asabekayo kodwa lawo mandla bawasebenzisa ngendlela engaphusile
egcina ibabuyisele emuva kunokuba baye phambili. Abantu abayeke
ukuba obheka ukuphiwa, abasukume bazenzele. Mabahlangane
basungule izinto abangazenza zibe wusizo emphakathini ukuze
intuthuko idlondlobale. Abantu abayeke ukwenza izinto ezingeke zabasi- 80
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 5 DBE/Novemba 2019
NSC
za ngalutho. Akubukelwe kwezinye izizwe ezizithuthukisayo
nezizikhandla kanzima. Ukududana ngokucekela phansi izakhiwo
eziwusizo emphakathini kungubuwula obuphindiwe. Abantu
bazothuthuka kanjani uma beziphatha kanje? Impela kulele kunye
ukube kubili ngabe kuyavusana. 85
[Umbhalo wokuziqambela]
1.1.1 Kungani abantu beziphatha ngendlela enobudlova uma bebhikisha
ngokwalesi siqephu? (2)
1.1.2 Tomula imisho ekhombisa ukuthi izingane zeminye imiphakathi
ziyasalela emuva ngokwemfundo ngenxa yemibhikisho. (2)
1.1.3 Hlela amaphuzu AMANE akhombisa izenzo zombhikisho
onodlame ngokwalesi siqephu. (4)
1.1.4 Igama elibhalwe ngokugqamile esigabeni sesi-3, linamanye
amagama asho okufanayo.
Khetha igama elingenayo incazelo ehambisana nalelo elibhalwe
ngokugqamile.
A Umhawu
B Isihawu
C Umona
D Umgolo (1)
1.1.5 Chaza okukhombisa ukuziphikisa kwabazali okwethulwa yisigaba
sesi-2. (3)
1.1.6 Qhathanisa imibhikisho yabantu abasha kanye neyabantu abadala
ngalesi sikhathi sikahulumeni wentando yeningi. (4)
1.1.7 Ngokucabanga kwakho yisiphi isisombululo esingaqeda
imibhikisho enodlame kuleli? (2)
1.1.8 Phawula ngokusetshenziswa kwamazwi abhalwe ngokugqamile
esiphethweni salesi siqephu. (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 6 DBE/Novemba 2019
NSC
1.2 Bukisisa lezi zithombe ezingezansi bese uphendula imibuzo elandelayo.
UMBHALO B (OBUKWAYO)
1 2
3 4
[Zicashunwe ku-inthanethi]
1.2.1 Yisho okwenzeka esithombeni soku-1. (2)
1.2.2 Chaza kafushane ubungozi bento eyenziwa abantu
abasesithombeni sesi-2. (2)
1.2.3 Emuva kokufunda isigaba sesi-5 UMBHALO A kanye nokubuka
isithombe sesi-3 esikuMBHALO B ucabanga ukuthi lezi zenzo
zingaba namphumela muni empilweni yentsha yakuleli? Sekela
impendulo yakho. (4)
1.2.4 Hlaziya ubudlova obenziwa ababhikishi esithombeni sesi-4. (2)
AMAMAKI ESIQEPHU A: 30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 7 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIQEPHU B: UKUFINGQA
UMBUZO 2: UKUFINGQA ISIQESHANA NGAMAGAMA AKHO
Lesi siqeshana esilandelayo (UMBHALO C) simayelana nezizathu ezenza kugujwe
usuku lwamagugu kuleli.
IMIYALELO:
1. Fingqa lesi siqeshana esimayelana nezizathu ezenza kugujwe usuku
lwamagugu kuleli usebenzise amagama akho angedluli kwangama-80.
2. Fingqa ngesigaba esiqukethe amaphuzu ayisi-7.
3. Ungabe usasibhala isihloko uma usufingqa lesi siqeshana.
4. Bhala inani lamagama owasebenzisile ekugcineni kwesiqeshana osifingqile.
IZIZATHU EZENZA KUGUJWE USUKU LWAMAGUGU KULELI
Usuku lwamagugu singalugubha ngenxa yezizathu ezahlukene. Kulo mgubho
izakhamuzi zikhunjuzwa ngobuhle baleli lizwe ongabubona ezindaweni ezifana ne-
Table Mountain, i-Kruger National Park, ulwandle kanye nezinye izindawo. Isikhathi
esiningi izakhamuzi zakuleli zihlezi zimatasatasa. Ngelinye ilanga kubalulekile ukuba
zivakashelwe lezi zindawo ukuze zibubone lobu buhle obumangazayo.
Umgubho walolu suku uqhakambisa amasiko anhlobonhlobo ezinhlanga ezahlukene
zakuleli. La masiko avezwa yizilimi eziyi-11 ezisemthethweni. Zinhle lezi zinhlanga
ngezindlela ezahlukene. Imvunulo enhlobonhlobo, enhle negqamile, umculo nokunye
okwehlukile konke kulenza elakuleli ligqame ngobuhle kunamanye amazwe. Lokho
kuveza ngokusobala ukuthi ukwehluka kwabanye kuyinto enhle futhi eyigugu esizweni.
Ziqhenye ngesiko lakho kodwa ungakhohlwa ukuzinika ithuba lokufunda ngamanye
amasiko. Ukuziqhenya ngesiko lakho akusho ukuthi ubukele phansi amanye amasiko
ezinye izinhlanga. Funda ulimi lukamakhelwane wakho, buza ngemvunulo yakhe
nangendlela egqokwa ngayo. Lokho kuzokwenza ucebe ngolwazi. Ngakho-ke
umgubho walolu suku ubalulekile ngoba uletha ubumbano kuzo zonke izinhlanga
zakuleli. Lobu buhlobo bungaze bakhe nemindeni emisha uma buphathwe kahle.
Uma ufuna ukuya phambili akumele ukhohlwe yizolo [Link] ukuthi umlando
waleli lizwe awumuhle neze ngenxa yezikhathi ezinzima ezadlula. Ukugubha lolu suku
kusuke kufundiswa izakhamuzi ngomlando wokubumbeka kwezinhlanga ezahlukene
zakuleli. Lo mlando usuke uxwayisa izakhamuzi ukuthi yize zingekukhohlwe okwadlula
kodwa mazixolelane ukuze ziqhubekele phambili nempilo. Ziningi izinto izwe eladlula
kuzona ezifana nengcindezelo, izinga eliphezulu lokubulawa kwabantu abangenacala,
ukucwasana. Okwenzeka kudala akuchazi ukuthi abantu babe yizitha namanje.
Alikho izwe elingenawo amaqhawe alo. Usuku lokugubha amasiko kusuke
kukhunjulwa amaqhawe azo zonke izinhlanga, abesilisa nabesifazane ababelwela
isithunzi sobuzwe kanye nesamasiko. La maqhawe akhombisa amandla okulwisana
nokubukelwa phansi kwesithunzi sabantu abansundu. Njengesizwe samaZulu
sinombumbi waso iLembe. Kumele likhunjulwe ukuze iqhaza elalibamba laziwe
yizizukulwane ngezizukulwane. Kanjalo nakwezinye izinhlanga amaqhawe ezizwe
zawo kumele abungazwe ukuze umlando wawo ungashabalali.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 8 DBE/Novemba 2019
NSC
Ukugujwa kwalolu suku kubuyisa ubuntu okuwumkhuba omuhle esintwini. Sinegazi
elifanayo, sonke sifanelwe uthando nenhlonipho. Ukuhlukana ngamasiko akusho lutho,
okubalulekile ukuzwana. Ama-Afrika aziwa ngobuntu kusukela emandulo. Lobu buntu
obukhonjiswa kulo mgubho, mabungagcini ngokukhonjiswa izivakashi kuphela kodwa
mabukhonjiswe nsuku zonke emiphakathini esiyakhele.
Ukwazi kabanzi ngomuntu kuyakusondeza kuye. Usuke sewazi nokade ungakwazi
ngaye. Umgubho walolu suku uba sezindaweni ezahlukene, ezindaweni zokusebenza,
emphakathini kanye nasezikoleni. Lolu suku lwenza izakhamuzi zakuleli zithandane
ngoba zisuke sezazana kangcono kunakuqala. Makungaphindwa amaphutha akudala
ngoba izakhamuzi ziwumndeni. Ukuzigqaja ngesiko lakho akusho ukuthi uwashaya
indiva amasiko abanye.
[Icashunwe kuBona, Septemba 2018]
AMAMAKI ESIQEPHU B: 10
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 9 DBE/Novemba 2019
NSC
ISIQEPHU C: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI
UMBUZO 3: UKUHLAZIYA ISIKHANGISI
Fundisisa lesi sikhangisi (UMBHALO D) bese uphendula imibuzo ezolandela.
UMBHALO D (OFUNDWAYO NOBUKWAYO)
[Sicashunwe ku-inthanethi sabuye sahunyushwa]
Umbhalo obhaleke ngefonti encane esikhangisini ufundeka kanje:
Ine: Ikhalisiyamu eningi
- khalisiyamu Yenza ukugayeka
- vithamini D kokudla kube lula! Luncibilika kalula emzimbeni
- nomsoco
UVithamini D omningi
3.1 Nikeza lokho okukhangiswayo kulesi sikhangisi. (1)
3.2 Chaza kafushane umsebenzi walo mkhiqizo emzimbeni womuntu. (3)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 10 DBE/Novemba 2019
NSC
3.3 Sebenzisa ELINYE igama elimqondofana naleli elidwetshelwe emshweni
ozakhele wona. (2)
3.4 Chaza ubudlelwano bokusetshenziswa kwesithombe senkomo kanye
nomkhiqizo okhangiswayo. (2)
3.5 Phawula ngokusetshenziswa kwamagama 'INGUNGQAPHAMBILI
WASENINGIZIMU AFRIKA!' kulesi sikhangisi. (2)
[10]
UMBUZO 4: UKUHLAZIYA IKHATHUNI
Bukisisa UMBHALO E bese uphendula imibuzo elandelayo.
UMBHALO E (OFUNDWAYO NOBUKWAYO)
IFREYIMU 1 IFREYIMU 2
Okungapheli kuyahlola. Eqinisweni
Jabulani asiyiyeke le nto ebesithi Empeleni ufuna
siyayiqala. Sengiyakushiya! Angizwani
noqhwayilahle!
ukuthini?
IFREYIMU 3
isiZulu asihunyushwa.
Ucu aluhlangani
entanyeni! Abake
babonana bayophinde… Namanje
angikuzwa!
Uthini?
[Zicashunwe ku-funny [Link] yabuye yahunyushwa]
4.1 Bhala amazwi akhombisa indelelo atholakala efreyimini yoku-1, bese uphinde
unikeza incazelo yawo. (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 11 DBE/Novemba 2019
NSC
4.2 Bhekisa efreyimini yesi-2.
Chaza kafushane ngobudlelwane obuvezwa yilaba balingiswa ubhekise
ekusetshenzisweni kwezitho zomzimba. (3)
4.3 Iyini inhloso yalo mdwebi ukusebenzisa amazwi anokuphindaphinda
enkulumeni yowesilisa okule khathuni?
Bhekisa impendulo yakho efreyimini yesi-2 kanye neyesi-3. (2)
4.4 Hlaziya inkulumo yowesifazane esetshenziswe efreyimini yesi-3. (3)
[10]
UMBUZO 5: IZAKHIWO NEZIMISO ZOKUSETSHENZISWA KOLIMI
Funda lesi siqeshana esingezansi bese uphendula imibuzo elandelayo.
UMBHALO F (OFUNDWAYO)
NGABE KUSEWUKUDLA OKUNEMPILO LOKHU?
Ikuphi impilo kumuntu odla izinkukhu ezikhuliswe ngemijovo? Izinkukhu ezikhuliswe
ngemijovo yizona ezisakha sibe abantu abantekenteke, abaguliswa wubala abahlala
befuna ukuyojovwa odokotela. Isikhathi esiphila kusona sinzima ngoba zonke izinto
zingumkokotelo. Inkomo le awusoze wafunga uthi iyinkomo yangempela ngoba
ikhuliswa ngezinyanga eziyisihlanu. Inkomo enjani ekhuliswa ngezinyanga 5
eziyisihlanu?
Inkomo ijovwa ngamakhemikhali ahlolisisiwe ukuze ikhule ngokushesha. Umuntu odla
inyama yenkomo ekhuliswe ngamakhemikhali usuke engadli inyama yenkomo
yangempela kepha usuke esedla namakhemikhali azogcina emgulisa.
Ukugula okungaka kubangwa wukudla okunamakhemikhali ngoba eqinisweni ukudla 10
okuningi esikudlayo kunamakhemikhali. Ngenye indlela kusho ukuthi abantu ukugula
bakufaka nsuku zonke emizimbeni yabo. Lokhu kwenza ukuthi odokotela basebenzele
emuva ungabonakali umsebenzi wabo. Umphumela walokho kuba wukuthi abantu
baphile isikhathi esifushane. Athi umuntu esemusha kodwa abukeke njengomuntu
osekhulile osefanelwe wukuhola impesheni. Baqinisile abadala uma bethi akulula 15
ukwazi ukuthi ukuguga kukufikela nini.
[Icashunwe kuphephandaba Isolezwe, Julayi 2018]
5.1 Shono isizathu sokusetshenziswa kwesakhi esidwetshelwe emgqeni woku-1.
(1)
5.2 Sebenzisa igama elibhalwe ngokugqamile emgqeni wesi-3 emshweni
ozakhele wona ulisebenzise njengenhloko yomusho. (2)
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha Pheqa ikhasi
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P1 12 DBE/Novemba 2019
NSC
5.3 Igama elibhalwe ngokugqamile esigabeni sesi-2 linegama lokuhlonipha.
Khetha lelo gama lokuhlonipha kulawa alandelayo:
A Incoso
B Ikhwibi
C Imeshe
D Impakama (1)
5.4 Umusho otholakala kumugqa wesi-7 umbaxa. Khipha imisho eqondile
etholakala kulo musho. (2)
5.5 Emgqeni we-15 kunegama eliwumfakela. Tomula lelo gama bese
ulisebenzisa emshweni ozakhele wona. (2)
5.6 Nikeza isimo sokukhuluma esichazwe amagama adwetshelwe atholakala
emgqeni we-15 kuya kowe-16 bese usisebenzisa emshweni ozakhele wona. (2)
[10]
AMAMAKI ESIQEPHU C: 30
AMAMAKI ESEWONKE: 70
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha