LENS POLYTECHNIC OFFA

DEPARTMENT OF MASS COMMUNICATION

Oluko: GIDADO OPEYEMI

MAC 126: INDIGENOUS LANGUAGE (YORUBA)

ALIFABĘĘTI YORUBA
Leta Marun-undinlogbon (25 letters) lowa ninu alifabęęti Ede Yoruba. O tumosi wipe a ni
faweeli meje (7 vowels) pelu Konsonanti mejidinlogun (18 consonants).
Awon Niwoyi: A,B,D,E,Ę,F,G,GB,H, I,J,K,L,M,N,O,O,P,R,S,S,T,U,W,Y

ONKA YORUBA
Numbers In Yoruba - Onka Yoruba

One till Hundred - Ookan titi de Ogorun

1 – Ookan
2 – Eeji
3 – Eeta
4 – Eerin
5 – Aarun
6 – Eefa
7 – Eeje
8 – Eejo
9 – Eesan
10 – Eewa
11 – Ookanla
12 – Eejila
13 – Eetala
14 – Eerinla
!5 – Eedogun
16 – Eerindinlogun
17 – Eetadinlogun
18 – Eejidinlogun
19 – Ookandinlogun
20 – Ogun/Okoo
21 – Ookanlelogun
22 – Eejilelogun
23 – Eetalelogun
24 – Eerinlelogun
25 – Eedogbon
26 – Eerindinlogbon
27 – Eetadinlogbon
28 – Eejidinlogbon
29 – Ookandinlogbon
30 – Ogbon
31 – Ookanlelogbon
32 – Eejilelogbon
33 – Eetalelogbon
34 – Eerinlelogbon
35 – Aarundinlogoji
36 – Eerindinlogoji
37 – Eetadinlogoji
38 – Eejidinlogoji
39 – Ookandinlogoji
40 – Ogoji
41 – Ookanlelogoji
42 – Eejilelogoji
43 – Eetalelogoji
44 – Eerinlelogoji
45 – Aarundinlaadota
46 – Eerindinlaadota
47 – Eetadinlaadota
48 – Eejidinlaadota
49 – Ookandinlaadota
50 – Aadota
51 – Ookanlelaadota
52 – Eejilelaadota
53 – Eetalelaadota
54 – Eerinlelaadota
55 – Aarundinlogota
56 – Eerindinlogota
57 – Eetadinlogota
58 – Eejidinlogota
59 – Ookandinlogota
60 – Ogota/Ota
61 – Ookanlelogota
62 – Eejilelogota
63 – Eetalelogota
64 – Eerinlelogota
65 – Aarundinlaadorin
66 – Eerindinlaadorin
67 – Eetadinlaadorin
68 – Eejidinlaadorin
69 – Ookandilaadorin
70 – Aadorin
71 – Ookanlelaadorin
72 – Eejilelaadorin
73 – Eetalelaadorin
74 – Eerinlelaadorin
75 – Aarundinlogorin
76 – Eerindinlogorin
77 – Eetadinlogorin
78 – Eejidinlogorin
79 – Ookandinlogorin
80 – Ogorin/Orinn
81 – Ookanlelogorin
82 – Eejilelogorin
83 – Eetalelogorin
84 – Eerinlelogorin
85 – Aarundinlaadorun
86 – Eerindinlaadorun
87 – Eetadinlaadorun
88 – Eejidinlaadorun
89 – Ookandinlaadorun
90 – Aadorun
91 – Ookanlelaadorun
92 – Eejilelaadorun
93 – Eetalelaadorun
94 – Eerinlelaadorun
95 – Aarundinlogorun
96 – Eerindinlogorun
97 – Eetadinlogorun
98 – Eejidinlogorun
99 – Ookandilogorun
100 – Ogorun
200 - Igba
300 - Oodunrun
400 - Irinho / Irinwo
500 - Eedegbeta
600 – Egbeta
700 – Eedegberin
800 – Egberin
900 – Eedegberun/Orundinlegberun
1,000 – Egberun

Awon Ojo Ninu Ati Osu Ninu Odun Nile Yoruba

The traditional Yoruba week has four days. The four days that are dedicated to the
Orisa go as follow:

Day 1 is dedicated to Obatala, Sopona, Iyami Aje, and the Egungun

Day 2 is dedicated to Orunmila, Esu, and Osun
Day 3 is dedicated to Ogun and Oshosi
Day 4 is dedicated to Sango and Oya
To reconcile with the Gregorian calendar, Yoruba people also measure time in seven
days a week and four weeks a month. The four-day calendar was dedicated to the
Orisas and the seven-day calendar is for doing business.

The seven days are: Ọjọ́-Àìkú (Sunday), Ọjọ́-Ajé (Monday), O̩ jọ́-Ìṣẹ́gun (Tuesday),
Ọjọ́rú (Wednesday), Ọjọ́bo̩ (Thursday), Ọjọ́-E̩ tì (Friday) and O̩ jọ́-Àbamé̩ ta
(Saturday).

Time (Ìgbà, àsìkò, àkókò) is measured in ìṣẹ́jú-àáyá (seconds), ìṣẹ́jú (minutes), wákàtì
(hours), ọjọ́ (days), ọ̀sẹ̀ (weeks), oṣù (months) and ọdún (years).

There are 60 seconds (ọgọ́ta ìṣẹ́jú-àáyá) in 1 minute (ìṣẹ́jú kan); 60 minutes (ọgọ́ta
ìṣẹ́jú) in 1 hour (wákàtì kan); 24 hours (wákàtì mẹ́rìnlélógún) in 1 day (ọjọ́ kan); 7 days
(ọjọ́ méje) in 1 week (ọ̀sẹ̀ kan); 4 or 5 weeks (ọ̀sẹ̀ mẹ́rìn tàbí márùn-ún) in one month
(oṣù kan); 52 weeks (ọ̀sẹ̀ méjìléláàádọ́ta), 12 months (oṣù méjìlá), and 365 days (ọjọ́
mẹ́rìndínláàádọ́rinlélọ́ọ̀ọ́dúnrún) in 1 year (ọdún kan).

ỌSẸ̀ in Yoruba calendar Day in Gregorian calendar

Ọjọ́-Àìkú (Day of Immortality) Sunday
Ọjọ́-Ajé (Day of Wealth/Money) Monday
Ọjọ́-Ìṣégun (Day of Victory) Tuesday
Ọjọ́rú (Day of Confusion & Disruption) Wednesday
Ọjọ́bọ̀ (Day of Arrival) Thursday
Ọjọ́-Ẹtì (Day of Postponement & Delay) Friday
Ọjọ́-Àbámẹ́ta (Day of the Three Suggestions) Saturday

Oṣù in Yoruba calendar Months in Gregorian calendar

Ṣẹrẹ ---- January
Èrèlé (Month of Blessings of the Home) February
Ẹrẹ́nà ----- March
Igbe (Month of Proclamation) April
Ẹ̀ bìbì (Month of the Ẹ̀ bìbì festival of the Ìjẹ̀ bú) May
Òkúdù --- June
Agẹmọ (Month of the Agemo Festival of the Ijebus) July
Ògún (Month of the òrìṣà Ògún and Ogun festivals) August
Ọwẹ́wẹ̀ or Owewe --- September
Ọ̀ wàrà or Ọ̀ wààrà (Month of the many Rain Showers) October
Bélú --- November
Ọ̀ pẹ (Month of the Palm Tree) December

Ṣẹrẹ/January

Dedicated to Obatala

Èrèlé/February

Dedicated to Olóòkun = Òrìṣà of òkun, the

deep seas or oceans, patron of sailors, and
guardian of souls lost at sea.

Èrèlé/Feb 21-25

Ẹrẹ́nà/March

Ẹrẹ́nà/March 12 – 28

Dedicated to Oduduwa "Iyaagbe," Òrìṣà of

Earth and matron of the Ayé (the world),
father of the Yoruba people

Ẹrẹ́nà/March 15 – 19

Also dedicated to Ọ̀ṣọ́ọ̀sì = Òrìṣà of

Adventure and the hunt
Ẹrẹ́nà/March 21 – 24:

Igbe/April

Èbìbí/May

Dedicated to Egúngún (Commemoration of

the Ancestors, including community founders
and illustrious dead).

Òkúdù/June

June 3: Onset of the Yoruba New Year (2024

is the 10,066th year of Yoruba culture).
Ọrúnmilà / Ifá = Òrìṣà of Divination and
custodian of the Ifá. It includes a Mass

gathering of the Yoruba in the city of Ife,

regarded as the center of creation.

Sopona - Òrìṣà of Disease and smallpox, also

known as Obaluaye. Ṣọ̀pọ̀na is also the word
for smallpox disease.

Ọ̀sanyìn - Òrìṣà of Plants, magic, Medicine,

and patron of the healing professions
Òkúdù 10 - 23: Annual rites of passage for
women

Òkúdù 18 - 21: Yemoja = mother of the Òrìṣà,

Òrìṣà of fertility, women, and water).

Agẹmo/July

Oko (Agriculture) - Harvests & worship of the

Òrìṣà of Farming Oko

Dedicated to Èṣù "Ẹlégba" - one who has

power to seize. He is the great Communicator
and messenger of the will of Olódùmarè.

Dedicated to Ṣàngó "Jakuta" - the Òrìṣà of

Energy, àrá (Thunder), and
Mànàmáná/Mọ̀nàmọ́ná (lightning)

Ògún/August

Dedicated to Ogun - Òrìṣà of iron/metals (i.e.

a smith), war crafts, hunting, technology and
engineering. The custodian of truth and
executioner of justice, as such patron of the
legal and counselling professions who must
swear to uphold truth while biting on a piece
of metal. (last weekend of August)

Ọwẹ́wẹ̀ or Owewe/September

Ọ̀wàrà or Ọ̀wààrà/October

Ọ̀wàrà refers to the intense rain showers that

occur during the month

Dedicated to Oya (Òrìṣà of the river Niger

whose is the guardian of gateway between
the physical realm (Aye) and the spiritual
realm (Òrún).

Belu/November

Ọ̀pẹ/December

Fáwẹ̀lì Yorùbá
Fáwẹ̀lì ni ìró tí a pè tí kò sí ìdiwọ́ fún afẹ́fẹ́ tàbí èémí tÍ ó ń ti inú ẹ̀dọ̀ fóró bọ̀ wá
sí ọ̀nà ẹnu. Bí àpẹẹrẹ: a, e, ẹ, i, o, ọ, u, an, ẹn, in, ọn, un,.

Gbogbo ìró fáwẹ̀lì èdè Yorùbá ló jẹ ìró akùnyùn. Èyí ni pé tán-án-ná gbọ̀n rìrì
nígbà tí a pè wọ́n.

Oríṣi méjì ni fáwẹ̀lì èdè Yorùbá, àwọn ìsọ̀rí méjì náà ni…Fáwẹ̀lì àìránmúpè àti
fáwẹ̀lì àránmúpè
SILEBU EDE YORUBA
Silebu ni ege oro ti o kere ju ti eemi le gbe jade leekan soso. A tun le pe silebu ni ege ti o
kere ju ti a le e pin eyo oro kan si nipa lilo eemi. (b.a a,e,e,I,o,o,u, an,en,in,on,un)
wa,ko,[Link], mu, na,abbl.

IHUN SILEBU EDE YORUBA

Orisi ihun silebu meta lowa ninu ede Yoruba. Awon naa ni;
{1} Ihun ti o je eyo faweli kan soso (Ihun f) b.a a,e,e,I,o,o,u, an,en,in,un,on.
{2}Ihun ti o je apapo konsonanti ati faweli (Ihun kf). B.a je,sun,gba,wa,ko,yen,pon,se, abbl
{3}Ihun ti o je konsonati aranmu asesilebu (Ihun N) b.a m ati n, O n korin. Won n sare abbl.

AROKO (EMISSARY)

Awon Yoruba ni awon ona ti won n gba ba ara won soro asiri ni aye

atijo bi o ti le je pe eni ti won n ba so Oro naa ko si nitosi. Ami lasan ni

won yoo fi ranse, ti ami naa yoo si tumo ara re. Fifi nkan ranse bi ami

lati fi oye pataki kan ye eni ti a fi nkan naa ranse sii ni a n peni aroko.

Aroko ni ami tabi ona ede ti o leje oro kan tabi omiran ti a le lo lati fi

ba ara eni soro lona ijinle, eyi ti yoo fun wa ni orisirisi itumo ti o yato

si ohun ti ami naa je. Kii se gbogbo aroko ni a fi n ranse si ni. Awon

aroko kan wa ti o je pe ibi ti yio ti rorun fun eni ti a n paroko si lati ti ri

ni a n fi won si eyi yoo fun Iru eni bee ni anfaani lati le tete ri.

ORISII AROKO

i. Aroko ikilo

ii. Aroko itonisona

iii. Aroko ikede

iv. Aroko ibawi

v. Aroko ti n fi ero inu eni han abbl

1. AROKO IKILO: Bi eniyan ba n huwa aito bii fife iyawo ile elo miiran,

ole jija tabi huwa odaran tabi ika. Won le paroko ranse si iru eni bee ki

o jawo tabi ki o wa toro aforijin laijebe won yoo fi ijiya ti o to si

onitohun je e. Apeere:

AMI AROKO ITUMO AROKO

1. Ti won ba fi iye adiye si ehinkule okunrin: Won n ki lo fun-un pe ki o

jawo ninu ajosepo pelu obinrin olobinrin ni.

2. Eso omo osan: Eyikeyi ti e ba se ni o dara (submissiveness)

3. Ooya ti a fi n ya irun: Ipinya de

4. Efun: Oye n bo wa kan o.

5. Ikarahun igbin: Okan mi n fa si o.

6. Eesan: Iroyin buruku ni a n gbo ni pa re.

7. Okuta kekere: Ara wa le bi okuta.

8. Awo ehoro: Ki o yara ma salo.

9. Ajoku owu: Ami iku ni, ewu n be fun e.

10. Oju eja: Ki a ri nkan daju.

11. Eluti afin re aro: A ko ri imole nkan naa daadaa.

12. Awe obi: Oro naa pari patapata.

13. Esuru: Ora naa ti su mi.

14. Iyepe didi lewe ranse: Ebe tabi imule ki eniyan ma dale.
15. Kanhin kanhin tuntun ati ose: Iyawo eni naa ti bimo tuntun.

16. Fifi iye adie ranse: Mo n reti re kiakia

17. Eyin aja ati osun: Fi oro naa se osun kofi raara (aja kii sa n omo re

de eegun)

APEERE AROKO IKILO

AMI AROKO ITUMO AROKO

1. Eesan: Eyi tumo sipe iroyin aburu ni won gbo si eni naa

2. Ti won ba fi irepe aso obinrin ati ada ranse si okunrin miran: Ki

okunrin naa jawo ninu ife ikoko pelu obinrin olobinrin.

3. Ti ilu kan ba fi ata ati iyo ranse si ilu keji: Won ti ni ikunsinu ara won

tele, ki won si ma mura ogun.

4. Ti a ba fi esun’su ranse si eniyan: Agbo pe eni naa fe dawo re le

ohun kan sugbon ti ako fe ki o dawole, ki o jawo kiakia.

2. AROKO ATONISONA: Aroko wonyi wa lati to eniyan sona ki a maa

baa ko sinu ewu tabi isoro. A kii fi aroko yii ranse, ogangan ibi ti yio ti

rorun fun eni ti aranse si lati ri ni an gbe won si. Apeere:

AMI AROKO ITUMO AROKO

1. Ti won ba fi eeru si ori ewe ni eba ona Ode kan wa nitosi ibe tabi pe

o ti gba ibe koja

2. Ti won ba ta mariwo tabi aso si oju ona Enikeni ko gbodo gba oju

ona naa koja nitori ewu wa nibe

Òrò àyálò Ninu Ede Yorùbá
Ọ̀rọ̀-àyálò jẹ́ ọ̀rọ̀ kan Pàtàkì tí a yá wọnú èdè Yorùbá láti inú èdè mìíràn, ó le jẹ̀
láti inú Gẹ̀ẹ́ṣì, Lárúbáwá, Haúsá àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ kí ó lè bá ohun tí wón fẹ́ mu nínú
èdè won.

Àkíyèsí sí wà pé kò sí èdè tàbí àwùjọ kan tí kì í ya ọ̀rọ̀ láti inú èdè kan, bí Gẹ̀ẹ́ṣì
ṣe yá ọ̀rọ̀ bẹẹ náà ni àwùjọ Yorùbá náà yá ọ̀rọ̀, bí ó sì ṣe wà káàkiri nínú
gbogbo èdè àgbáyé.

Oro – ayalo -: ni awon oro ajeji ti a maa n ya wonu ede Yoruba lati inu
ede miiran

Oro – ayalo -: ni mimu oro lati inu ede kan wo inu ede miiran lona ti pipe
ati kiko re yoo fi wa ni ibamu pelu ede ti a mu-un wo.

Oro – ayalo maa n mu ki ede dagba.

Bakan naa, o maa n je ki oruko wa fun awon nnkan ati ero tuntun ti o ba
n sese n wo awujo wa

Oríṣiríṣi Ọ̀nà méjì làá n gbà yá ọ̀rọ̀ lò nínú èdè Yorùbá.

1) Àfetíyá

2) Àfojúyá

Ilana afetiya -: eyi ni pipe oro ayalo ni ona to sunmo bi awon elede se n
pe oro gan-a

Bible – Baibu

Peter – Pita

Table – Tebu

Esther – Esita

Deacon – Dikin

Council – kansu

Al- basal – alubosa

Ilana afojuya :- eyi ni kiko oro ni liana eyi to sunmo bi awon elede se n ko.

Soldier – soja

Table – tabili

Peter – peteru

Esther – esiteri

Bible – Bibeli

Deacon – Diakoni

Paradise – paradise

Hebrew – Heberu

Inu awon ede wonyii ni a ti n ya oro wo inu ede Yoruba

Ede Geesi

Ede Larubawa

Ede Faranse

Bi oro ayalo se wo inu ede Yoruba

Eyi ni orisirisii ona ti oro ayalo gba wonu ede Yoruba

1. Esin:- nipase esin musulumi ati esin Kristi ti won mu wa fun wa ni

a se ni awon oro wonyi: mosalasi, soosi, alijanna, angeli bibeli, pasito,
kurani, sina, alaafia, fitina, kadara, alujonnu, alijanna, malaika, angeli,
abbl
2. Ajose owo:- eyi ni ajose owo laarin Yoruba ati awon eya miiran,
apeere: senji, korensi, wisiki, buluu
 Eto iselu:- Nipase ijoba ajeji ti awon larubawa ati Geesi mu wa, ni
a ti ya opolopo oro bii seria, kootu, sinato.
1. Asa ati olaju:- ajumose nipa asa ati olaju mu ki a ya opolopo oro
lo, fun apeere: yigi, marede
2. Eto eko:- eyi ni oro ti a ya nipa eto eko, apeere: biro, tisa, boodu.

AWON IRO TI A FI N SE AARO ARA WON

Ki oro ede Geesi ti a ya lo to le di ara oro ninu ede Yoruba, o gbodo tele
ofin ede Yoruba

1. Konsonanti ki i gbeyin oro ninu ede Yoruba bi oro ayalo ba ni, a o

fi faweli ti o ye seyin re, o le je: i, u a tabi o, apeere

Bread – buredi

Quran - Kurani

Gum – goomu

Bed – beedi

Shirt – seeti

fail – feeli

Glass – gilaasi

Gold – goolu

Angel - angeli

1. Yiyo konsonanti ipari oro ayalo kuro:

Mobil – mobi

Moses – mose

Jesus – jesu

Lazarus – lasaru

iii. Yiya isupo konsonanti oro- ayalo, fifi faweli ya isupo konsonanti:

bread – buredi

milk – miliiki
Tray – Tiree

Station – Tesan

Belt – beliiti

1. Ifiropo konsonanti ninu oro ayalo. Nigba miirran konsonanti oro

Geesi maa n yato si ti Yoruba:

Lazarus – lasaru

Church – soosi

Queen – kun-yin

Valve – faafu

Stamp – sitanbu

Cup – koobu

 Ami gbodo wa lori oro- ayalo

 Oro ayalo lo maa n bere pelu ami ohun oke
 Faweli aranmupe maa n bere oro ayalo

 Iwulo oro ayalo niwonyi:

 Oro ayalo lo maa n mu ki Ede dagba
 Nipa yiya oro lo a maa n ri oruko fun awon nnkan ati ero tuntun ti
o ba sese n wo awujo wa.

OWE YORUBA

Òwe ni ohùn ìjìnlẹ̀ ẹnu àwọn àgbà-gbà ní ilẹ̀ Yorùbá tí ó kun fún ọgbọ́n,

ìmọ̀, ìṣítí, ìkìlọ̀, àti òye àwọn bàbá ńlá baba wa ní ilé káàrọ̀-o-ò- jíire.

Àwọn àgbà-gbà Yorùbá ma ń ṣe àmúlò òwe láti lè sọ́ra fún àsọjù tàbí

àsọdùn ọ̀rọ̀ nígbà tí wọ́n bá wà ní àwùjọ tàbí wọ́n ń tàkurọ̀sọ pẹ̀lú

ẹlòmíràn. Ọmọ Yorùbá tí kò bá mọ bí a tí ń lo òwe ti pàdánù ọ̀ṣọ́ kan tí

ó ṣe pàtàkì jùlọ nínú èdè rẹ̀.

Ìsọ̀rí òwe

Oríṣiríṣi ni òwe Yorùbá pín sí, Yorùbá Ma ń sábà lo

òwe fún orisirisi nkan nínú ìgbésí ayé wọn. Àwọn ọ̀
nà tí òwe Yorùbá pín sí ni:

Òwe Ìkìlọ̀

Òwe yí ni wọ́ n ma ń ló láti kìlọ̀ ìwà pàá pàá jùlọ ìwà ẹ̀gbin àti

ìbàjẹ́ fún ènìyàn. Àpẹẹrẹ irú rẹ̀ ni:

 Diẹ̀ diẹ̀ ni imú ẹlẹ́ dẹ̀ ń wọ'gbà

 Awí fúni kí ó tó dáni, àgbà ìjàkadì ni
 Ìgbà kò lọ bí òréré, ayé kò tọ́ lọ bí ọ̀pá ìbọn
 Bí a bá sọ̀kò sọ́ jà, ará ilé ẹni ní ń bá
 Kèrègbè tó fọ́ , dẹ̀yìn lẹ́ yìn odò.
 Ohun tí o ń wá nídí akọṣu, wà á kàn án nídí ewùrà.

Òwe Ẹ̀kọ́-ilé

Yorùbá ma ń fi òwe yí kọ́ àwọn ọmọ wọ́n bí wọ́n tile ṣojú àwọn òbí wọn ati bí
wọ́n ṣe lè hùwà láwùjọ. Àpẹẹrẹ irúfẹ́ òwee bẹ́ẹ̀ ni:

 Ilé là á'wò kí a tó sọmọ lórúkọ

 Bílé bá sani bí kò sani, àwọ̀ la tí ń mọ̀.
 Ilé ẹni la ti ń jèkúté onídodo
 Agùtan tó bájá rìn, yóò jẹ̀gbẹ́
 Yára gbọ́ rọ̀, lọ́ ra fèsì àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.
Òwe ìmọ̀ran

Wọ́ n ma ń fi òwe yí lani lọ́ yẹ̀ tàbí gbani níyànjú lórí àwọn ọrọ̀

tó bá ta kókó. Àpẹẹrẹ rẹ̀ ni:

 Bí ó bá kọjú sí ọ kò o ta, bí ó bá kọ̀ yìn sí ọ kí o ta, bí ó bá ku ìwọ nìkan; kí o tún

èrò rẹ pa.
 Bíṣu ẹni bá ta , Ààma n dawọ́ bòó jẹ ni àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Die Ninu Awon Owe Yoruba Niwoyi

1. Ile oba t'o jo, ewa lo busi

Translation: When a king's palace burns down, the re-built palace is more beautiful.

Meaning: Necessity is mother of invention, creativity is often achieved after

overcoming many difficulties.

1. Gbogbo alangba lo d'anu dele, a ko mo eyi t'inu nrun

Translation: All lizards lie flat on their stomach and it is difficult to determine
which has a stomach ache

Meaning: Everyone looks the same on the outside but everyone has problems
that are invisible to outsiders.

1. Ile la ti n ko eso re ode

Translation: Charity begins at Home

Meaning: A man cannot give what he does not have good or bad behavior is a
reflection of one’s background.

1. A pę ko to jęun, ki ję ibaję

Translation: The person that eat late, will not eat spoiled food

Meaning: It is more profitable to exercise patience while seeking a durable

solution, in difficult situations than to hastily accept an ill-conceived/prepared
solution.

1. Eewu n bę l’oko Longę, Longę fun ara rę eewu ni

Translation: There is danger at Longę's farm (Longę is a name of a Yoruba
Legend), Longę himself is danger

Meaning: You should be extremely careful of situations that have a past

history of danger

1. Bi Ēēgun nla ba ni ohùn o ri gontò, gontò na a ni ohùn o ri Ēēgun nla

Translation: If a big masquerade claims it doesn't see the smaller

masquerade, the small masquerade will also claim it doesn't see the big
masquerade.

Meaning: If an important man does not respect those less important than
himself, less important men will in turn refuse to give him his due.

1. Kò sí ęni tí ó ma gùn ęşin tí kò ní ju ìpàkó. Bí kò fę ju ìpàkó, ęşin tí ó ngùn á

ję kojū.

Translation: No one rides a horse without moving his head, voluntarily or involuntarily.

Meaning: Your status in life dictates your attitude towards your peers

1. Bí abá so òkò sójà ará ilé eni ní bá;

Translation: He who throws a stone in the market will hit his relative

Meaning: Be careful what you do unto others it may return towards you or
someone close to you

1. Agba ki wa loja, ki ori omo titun o wo.

Translation: Do not go crazy, do not let the new baby look.

Meaning: Behave in a mature manner so avoid bad reputation.

1. Adìẹ funfun kò mọ ara rẹ̀lágbà

Translation: The white chicken does not realize its age

Meaning: Respect yourself

1. Ọbẹ̀ kìí gbé inú àgbà mì

Translation: The soup does not move round in an elder’s belly

Meaning: You should be able to keep secrets

1. À ń pe gbẹ́nàgbẹ́nà ẹyẹ àkókó ń yọjú

Translation: A sculptor is summoned and the woodpecker shows up

Meaning: Never think too highly of yourself

1. Díẹ̀ díẹ̀ nimú ẹlẹ́ dẹ̀ẹ́ fi ń wọgbà

Translation: Little by little is how the pig’s nose enters the yard

Meaning: Attend to a small problem before it becomes uncontrollable

1. Ilé ọba t’ójó ẹwà ló bùsi

Translation: The king’s palace that got burnt added beauty to it

Meaning: Every cloud has a silver lining

1. A ti kekere lati n p’eitan iroko nitori pe to ba dagba tan a ma gba ebo lowo
eni

Trim the branches of an iroko tree while it is young, if it matures completely it

cannot be bent again.

Meaning: Training of a child commences when the child is still very young and
impressionable; otherwise his training become s late and an uphill task.

1. Oriburuku kii te tabi wo bi ada lati daamo

Translation: A man’s head with an evil mind does not curve like cutlass for
one to know it.

Meaning: Appearance is deceptive

1. Eniti ko loogun arindo, kii je aayan.

Translation: He who does not have an antidote for a disease called “adoado”
should not swallow a cockroach.

Meaning: One should avoid any thing or act that will have adverse effect on
him/her.

1. Bi a ba s’oko s’oja, Ara Ile eni lo n ba.

If one throws a stone into the market it may hit his relative.

Meaning: avoid doing things that will have serious repercussion or effect

1. bi Ilu ba n dun pami pami, oye ka jo ni melo melo.

Translation: If a drum is sounding “kill him, kill him” one should dance to it
with caution.

Meaning: Avoid doing things that will have serious repercussion or effect

1. Oju ti yoo ba ni kale, kii t’aaro se ipin.

Translation: The eye that will be useful to its owner does not start discharging
in the morning.

Meaning: The success of a venture requires early planning and preparedness

1. Eyi to wu mi ko wu e, oun l’omo iya meji ki fii fe Iyawo kan naa.

Translation: Differences in likes and dislikes make two brothers marry

separately

Meaning: Every human being has special characteristics that make him
unique.

1. Omi Ti Eja O Mu Koni San Koja Re

Translation: the water that one is destined to drink will never flow past one.

Meaning: Whatever one is destined to become or achieve in life must come to

pass.

1. Eso to so si ibi ti ko ti se e ka, toba jabo koni se e sa.

Translation: If the fruits of a tree grows where it cannot be plucked; it falls

where it cannot be picked up

Meaning: The problem is enigmatic, defying solution.

1. Die loye kaje Ninu Aja toya digbolugi ku

Translation: One eats a little of a dog that died as a result of rabies.

Meaning: One should not over do things. There should be some restraint.
 1. Nkan ti agbalagba bari lori ijoko, omode kole ri lori iduro

Translation: What an elder sees while sitting down, a child can never see it
while standing up.

Meaning: Experience is the best teacher

1. Igi gogoro ma gunni loju, at’okeere lati n lo

Translation: The pointed stick that will pierce one in the eye, is avoided while it
is still far off.

Meaning: To be forewarned, is to be forearmed.

1. Ohun ti a ba fi s’oko s’oja, ni oja fi n s’oko pada si ni

Translation: He who sends a gift to the market, he it is that a market sends a

gift to.

Meaning: Anyone who gives will receive.

1. Aja kii gbagbe oloore aaro

Translation: A dog does not forget its morning benefactor.

Meaning: It is good to show appreciation for any good deed done to one.

1. Nisoju ole ni agbado fi n gbo

Translation: Corn matures in the presence of a lazy man.

Meaning: If a man does not work, he must not eat.

1. Oni suuru lo n fun wara kinnihun

Only the patient one can milk a lion.

Meaning: He who is patient can perform an impossible task.

1. Opin ohun gbogbo o san ju ibere re lo. (Koto yo si, tiko batii dale)
.
Translation: A good beginning is of no value unless one perseveres to the end.

Meaning: He who perseveres to the end will be rewarded

1. Igberaga lo n siwaju iparun

Translation: It is lifting oneself up that goes before destruction.

Meaning: Pride goes before a fall.

Eegun ti a so mo Aja lorun, o di eewo fun ni jije.

Translation: A dog does not eat the bone, which is hung on its neck.

Meaning: It is one’s responsibility to take care of whatever he is entrusted

with.

1. Mon nira re ko sope o leeyan.

Translation: He who does not have himself but claims he has somebody’s
support, suffer will kill him.

Meaning: He who does not help himself but relies on others will suffer.

1. To Omo re kole ba fun e ni isinmi

Translation: Teach your child to give you rest

Meaning: Train your child so that he can give you peace of mind.

1. A kii leni ni mosan, ka mu Kikan

Translation: One’s relation cannot be on the top of a cherry tree and one eats
an unripe one.

Meaning: Someone in an influential position should use his position for the
benefit of his relation and community.

1. Nkan to ba gbin, ni wa ka: enikan koni gbin ila, kowa fi ka koko

What you plant, is what you will pluck, you cannot plant okro and you pluck
cocoa.

Meaning: Whatever you sow, that you will reap;

1. Oro lo n yo obi l’apo (pocket). Oro naa lo n yo ida ninu apo (sheath)

Translation: A gentle voice brings kola from the pocket while a harsh voice
brings out a sword from its sheath.

Meaning: The tongue is a two-edged sword.

 1. Ara koni wuwo ki alara ma le e gbe.

Translation: No matter how heavy the body may be the owner will still be able
to carry it.

Meaning: Each individual must undertake his responsibilities.

1. Kosi agbe maja, a ja ma pari ni koda.

Translation: People cannot live together without quarrelling but

reconciliation/settlement should be given a chance.

Meaning: Emphasizes the importance of closeness of individuals to one

another even when conflict exists between them.

1. Bi eshin ba dani, a ma n tun gun ni.

Translation: The fact that the horse throws down the rider does not stop the
rider from getting up and climbing it again.

Meaning: Never give up

1. Bi elebi ba ti mo ebi re ni ebi, koni pe lori ikunle

Translation: If one acknowledges one’s guilt in court one will not remain on
his knees for long.

Meaning: If you own up to your guilt, you have tried to put things right and so
may be pardoned or judged with leniency.

1. Ole to ji kakaki Oba, o ku Ibi ti yoo ti fon.

Translation: The thief who steals the king’s trumpet will find it difficult to blow
it anywhere without being discovered.

Meaning: Nemesis will always catch up with a wrongdoer.

1. Inu ikoko dudu ni eko funfun ti jade

Translation: White corn paste comes out of the black pot.

Meaning: Do not judge a book by its cover.

1. Adaje ni adako. (Agba to ba je ajeeweyin, yo ru igba re Dele)

Translation: Eater alone clearer alone

Meaning: A selfish individual.

AKANLO EDE
Àkànlò-èdè ni ìpèdè tàbí ìṣòro ni ṣókí ṣókí tí ó kún fún ìjìnlẹ̀ ọ̀ rọ̀ tí ìtumọ̀ rẹ̀ sì
farasin. A ma n fi àkànlò-èdè ṣe àgbékalẹ̀ ọ̀ pọ̀ ọ̀ rọ̀ sínú gbólóhun kan ni ṣókí
nínú èdè Yorùbá.
Àkànlò-èdè jẹ́ lílo ọ̀ rọ̀ tàbí awẹ́-gbólóhùn lọ́nà tó jinlẹ̀ tí ìtumọ̀ rẹ̀ yàtọ̀ sí
ìtumọ̀ òrèfé. Oun ni ìpèdè tí gbólóhùn inú rẹ̀ kò ní ǹǹkankan ṣe pẹ̀ lú ìtumọ̀ rẹ̀ .

Ìwúlò rẹ̀: Àkànlò-èdè wúlò púpọ̀ fún elédè Yorùbá l'

ọ́ pọ̀lọpọ̀ nígbà tí wọ́ n bá fẹ́ pẹ́ ọ̀rọ̀ kan s
ọ. Àpẹẹrẹ:

 Júbà ehoro
 Gbèkurujẹ l'ọ́wọ́ ẹbọra
 Ṣe àyà gbàngbà
 Fárígá
 Fi àáké kọ́rí
 F'apá jánú
 Jẹ orí ahun, atbbl.

Akanlo ede Akanlo ede je ipede to kun funijinle oro eyi ti itumo won farasin pupo. O wulo
ni opolopo igba ti a ba fe pe oro so. Apeere akanlo ede ni Fewo jale Buyaari joju pupo Fi
ese fe Salo Abuda akanlo ede Awon abuda akanlo ede ni

a. Akanlo ede eleyo oro

b. Akanlo ede apola
c. Akanlo ede onigbolohun
(A) Apeere akanlo ede eleyo oro: Gbaradi- Mura. Tiraka-Gbiyanju. Gbewiri -Jale.
Yaayi-Dara. Gberi-Ni itesiwaju.

(B) Apeere akanlo ede apola: Ru igi oyin- Daran. Teri gbaso, Tateru nipa, pagoda-Ku.

(C) Eyi ni lilo akanlo-ede ti a ti gbe yewo ni gbolohun lati fi itumo won han.

Gomina Babajide Sanwoolu n se gudugudu meje ati yaaya mefa ni ipinle

Eko.
 Gbogbo ise ti Alaaja n se lati odun yii wa, ajadi apere lo n pa owo si.

Nigba ti okunrin naa da wahala sile tan ni o ba fie se fee.

Iya ibeji tuto soke osi fi oju gba a nigba ti o gbo pe omo re feraku.

Omi ti Sola bu fun baba agba ti sewon.

AAYAN OGBUFO
Ayan ogbufo ni titumo edekan si omiran. Apeere ni titumo ede Geesi si ede
Yoruba;

1. Eni ti otumo ede kan si omiran ni ogbufo

2. Ogbufo gbodo ni oye ede mejeeji daradara

3. Sise ogbufo le je siso ati kiko

4. Ole je oloro wuuru tabi ilana ewi

5. Lilo akoto ati ojulowo ede Yoruba lati fi se ogbufo se Pataki, abbl.

Apeere:

TITUMO AYOKA OLOROGEERE NI EDE GEESI SI EDE YORUBA:

Amongst everything God created you are the most beautiful because you
are created in His image and likeness .God created you to be like Him and
function like Him. You are His excellent handiwork , He created you for
glory and beauty.

ITUMO NI EDE YORUBA Ninu gbogbo ohun ti Olodumare da, iwo ni o rewa
ju,nitori pe, O da o ni aworan ara re atipe ni bi O se ri gan-an .Olodumare da
o ki o ri bi Oun ki o si maa se bii Oun. Iwo ni ise owo Re ti o peregede, O da
o fun ogo ati ewa Re.

FG Proposes ₦105,000 New Minimum Wage

The Minister of Finance and Coordinating Minister of the Economy, Wale Edun,
on Thursday, held a meeting with President Bola Tinubu against the backdrop
of ongoing discussions on a new national minimum wage.
The Minister of Budget and Economic Planning, Atiku Bagudu, was also in
attendance at the meeting which held at the State House in Abuja.

It was gathered that during the meeting, Edun presented a new minimum
wage template to President Tinubu, meeting the 48-hour deadline earlier
issued to him.

However, according to sources quoted by WesternPost, the template

proposes a new minimum wage of ₦105,000 (approximately $220 USD) per
month for Nigerian workers.

The source added that Tinubu is currently reviewing the proposal, and an
official announcement would be made soon.

Our correspondent gathered that the government team may unveil the new
proposal during today’s meeting of the tripartite committee on minimum
wage, which is made up of the government, organized labour, and the
organized private sector.

The urgency of these orders underlines the government’s commitment to

resolving the contentious minimum wage issue, which has repeatedly stalled
negotiations.

Previously, the government and the Organized Private Sector had proposed a
minimum wage of ₦60,000, which was outrightly rejected by organized labour
representatives and resulted in the nationwide strike action which rocked the
country on Monday and was eventually suspended on Tuesday after
interventions in which some agreements were signed between the
government and the labour.

IROYIN NI EDE YORUBA

Ijoba Apapo Orilede Yi Ti Daba Egberun Marun Le L'ogorun

Naira Gegebi Owo Osu Osise To Kere Julo

Minisita fun eto isuna to tun je alakoso eto oro aje orilẹede yi,

Wale Edun lojo ojobo ose yi ti se ipade pelu Aare Bola Tinubu

lori awuye wuye oro owo osu osise to kere ju.

Atiku Bagudu tiise minisita fun eto isuna ati aato oro-aje naa wa

nibi ipade ohun towaye nile ijoba, l'Abuja.

Iroyin fi yewa pe, Edun te pepe batani owo osu osise to kere ju

tuntun fun Aare Tinubu nibamu pelu ase to pa pe ki minisita naa

se agbejade batani owo osu osise tuntun to kere ju ohun laarin

wakati mejidinlaadota.

Ewe, gegebi bi awon akoroyin se gbo, batani owo osu osise

tuntun ohun lo n daba Egberun lona ogorun le marun naira fun

osise to kere ju gegebi owo osu, ti iroyin naa si se afikun re pe,

aare Tinubu ti n se agbeyewo aba naa lowo atiwipe ikede toje

bibuwolu yoo je fifi lede laipe.

Akoroyin wa ri gbo pé, o seese ki iko ijoba o siso loju aba owo

osu osise tuntun ohun nibi ipade onigbimo oniko meta to n

waye laarin iko ijoba, asoju egebe osise ati iko osise aladani.

Mimu aba owo osu osise tuntun ohun wa si imuse loje ifarajin

ijoba lati mu opin de ba awuye wuye to ti n ja ranhin ranhin nile

lori oro owo osu osise to kere julo leyi to ti n fa aigbora e niye

laarin egbe osise ati ijoba orilẹede yi.

Saaju, ni ijoba ati iko agbani sise nileyi ti daba Egberun lona

ogota naira gegebi owo osu osise to kere julo ti àwon asoju
 egbe osise nileyi si ko jale pe awon koni gba owo naa lae lae leyi

to si yori si iyanselodi to fi orilẹede yi logbo logbo lojo aje, ojo

keta osu kefa, odun 2024 sugbon tiwon pada so iyanselodi naa

ro fun ojo marun leyin opolopo asoyepo ati ipinhun to waye

laarin egbe osise ohun ati ijoba apapo.

ÀSA YORUBA

Àṣà àti ìseṣí àwọn ẹ̀ya Yorùbá

Àṣà Yorùbá jẹ́ ọ̀nà tí àwọn ẹ̀yà [Yorùbá] ń lò láti fi gbé èrò, ìmọ̀, àti ìṣe

wọn kalẹ̀ tí ó sì bá àwùjọ wọn mu ọ́nà tí ó gun gẹ́gẹ́. Tàbí kí á sọ

wípé Àṣà ni ohun gbogbo tó jẹ mọ́ ìgbé ayé àwọn ènìyàn kan, ní àdúgbò

kan, bẹ̀rẹ̀ lórí èrò, èdè, ẹ̀sìn, ètò ìṣèlú, ètò ọrọ̀ ajé, ìsẹ̀dá ohun èlò, ìtàn, òfin,
ìṣe, ìrísí, ìhùwàsí, iṣẹ́ -ọnà, oúnjẹ, ọ̀nà ìṣe nǹkan, yíyí àyíká tàbí àdúgbò
kọ̀ọ̀kan padà. Pàtàkì jùlọ ẹ̀sìn ìbílẹ̀, eré ìbílẹ̀, àti iṣẹ́ ìbílẹ̀. Gbogbo àwọn

nǹkan wọ̀nyí ni wọ́ n kó'ra jọ pọ̀ ń jẹ́ àṣà. Bí a bá ń sọ̀rọ̀ nípa àṣà àti

ìṣe Yorùbá, a ń sọ̀rọ̀ lórí àwọn ohun tí a ń mú enu bà ni ìhùwàsí àti ìrísí

wa láàrín

àwùjọ. Nínú ogún-lọ́gọ̀ àwọn àṣà àti ìṣe tí ó ń bẹ nílẹ̀ Yorùbá, ọ̀kan

pàtàkì ni' Àṣà ìkíní nílẹ̀ Yorùbá. Èyí jẹ́ ohun tí gbogbo àwọn ẹ̀yà tí ó kú

ní agbáyé fi ma ń ṣàdáyanrí ọmọ káàrọ̀-o kò-jíire bí tòótọ́ ní gbogbo

ayé tí wọ́n bá dé.

Àṣà ìkíni nílẹ̀ Yorùbá

Àṣà ìkíni jẹ́ àṣà tí ó gbajúgbajà nílẹ̀ Yorùbá, àṣà

yí sì ní í ṣe pẹ̀lú ìgbà àti àkókò. Ó ní í ṣe pẹ̀lú ohun
tí ó ń sẹlẹ̀ ní déédé àsìkò náà. Bí Yorùbá bá jí
láàárọ̀, ọmọdé tí ó bá jẹ́ ọkùnrin, yóò wà lórí ìdọ̀
bálẹ̀, nígbà tí èyí tí ó bá jẹ́ obìnrin yóò wà lórí
ìkúnlẹ̀, wọn a sì kí àwọn òbí wọn tàbí ẹni tí ó bá ti
jùwọ́ n lọ ní gbogbo ọ̀nà, wọn á máa wípé:

"Ẹ kú àárọ̀/Ẹkáàárọ̀,

ẹni tí wọ́ n ń kí náà á sì dá wọn lóhùn wí pé:

Káàárọ̀ ọmọ mí, ṣé dáadáa ni o jí? /aàjíırebí?"

Bí ó bá jẹ́ ọ̀sán, wọn á ṣe bákannáà, wọn á sọ wí pé:
"Ẹ kú ọ̀sán/Ẹkásàn-án"
ẹni tí wọ́n ń kí náà á sì dá wọn lóhùn wí pé:
"Kú òsán/Kásàn-án" bí ó bá jẹ́ ìgbà iṣé,
"Ẹ kú iṣẹ́" ni à ń kí'ni.
Bí ó sì jẹ́ àṣálẹ́,
"Ẹ kú alẹ́/Ẹkáalẹ́" ni à ń kí'ni àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

Nílẹ̀ Yorùbá, gbogbo àsìkò ni ó ní ìkíni tirẹ̀, ṣùgbọ́n ọmọdé ni ó kọ́kọ́ máa ń kí
àgbà. Èyí tí kò bá ṣe bẹ́ẹ̀, ìgbàgbọ́ Yorùbá ní wí pé irú ọmọ bẹ́ẹ̀ kò ní ẹ̀kọ́ tàbí,
wọ́n kọ́ ọ ní'lé, kò gbà ni. Bí ó bá jẹ́ ìgbà ayẹ̣ yẹ bíi ìsìnkú àgbà, nítorí Yorùbá
kì í ṣe òkú ọ̀dọ́, ẹhìnkùnlé ni wọ́n máa ń sin òkú ọ̀dọ́ sí. Ìgbàgbọ́ wọn ni pé, òfò
ni ó jẹ́ fún àwọn òbí irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wàyí, bí ó bá jẹ́ òkú àgbà, wọn á ní, "Ẹ kú ọ̀fọ̀, ẹ
kú ìsìnkú, Olórun yóò mú ọjọ́ jìnnà sí'ra o." Bí ó bá jẹ́ ayẹyẹ
Ìkómojáde/Ìsọmọlórúkọ, wọn á ní, "Ẹ kú ọwọ́lómi o." Bákan náà, oríṣiríṣì àkókò
ni ó wà nínú odún. Àkókó òfìnkìn, Àkókò ọyẹ́, Àkókò oòrùn (Summer),
Àkókò òjò, gbogbo wọ̀nyí sì ni àwọn Yorùbá ní bí a ṣe ń kí'ni fún. Ẹ jẹ́ kí á gbẹ́
àṣà ìsìnkú yẹ̀wò.
Àṣà ìsìnkú nílẹ̀ Yorùbá
Gẹ́gẹ́ bí a ti sọ ṣáájú wípé ó ní àwọn òkú tí Yorùbá máa ń ṣe ayẹyẹ fún, àwọn
bíi òkú àgbà, nítorí wọ́n gbà wí pé, olóògbé lọ sinmi ni, àti wí pé, wọ́n lọ'lé.
Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọjà ni ayé, ṣùgbọ́n ọ̀run ni ilé.

Bí ó bá jẹ́ òkú ọ̀dọ́ tàbí ọmọdé, òkú ọ̀fọ̀ àti ìbànújẹ́ ló jẹ́. Wọ́n á gbà wí pé, àsìkò
rẹ̀ kò tíì tó. Yorùbá máa ń ná owó àti ara sí ìsìnkú àgbà, pàápàá bí olóògbé náà
bá jẹ́ ẹni tí ó ní ipò àti ọlá nígbà tí ó wà láyé, tí ó sì tún bí ọmọ. Ìsìnkú àwọn
wọ̀nyí máa ń lárinrin, ayé á gbọ́, òrun á sì tún mọ̀ pẹ̀lú.

Ní ayé àtijọ́, bí aláwo bá kú, àwọn àwọn Olúwo ní ń sìnkú irú ẹni bẹ́ẹ̀. Wọn á pa
adìyẹ ìrànà, wọn á sì máa tu ìyẹ́ rẹ bí wọ́n ṣe ń gbé òkú rẹ̀ lọ. Lẹ́yìn tí wọn bá
sin òkú tán, àwọn aláwo náà á sun adìye náà jẹ. Ìdí rèé tí Yoòbá fi máa ń sọ wí
pè, "Adìyẹ ìrànà kì í ṣ'ọhun à jẹ gbé." Nítorí pé, kò sí ẹni tí kò ní kú.

Ọ̀fọ̀ ni ó máa ń jẹ́ tí ìyàwó ilé bá sáájú ọkọ rẹ̀ kú. Yorùbá gbàgbọ́ pé, ọkọ ló
máa ń sáájú aya rẹ̀ kú, kí ìyàwó máa bójú tó àwọn ọmọ. Fún ìdí èyí, bí okùnrin
bá kú, àwọn ìyàwó irú ẹni bẹ́ẹ̀ máa ṣe opó pẹ̀lú ìlànà àti àṣà Yorùbá. Ogójì ọjọ́
tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ni wọ́n máa ń fi ṣe opó. Lẹ́yìn ìsìnkú, àwọn àgbà ilé ni wọ́n máa
pín ogún olóògbé fún àwọn ọmọ rẹ̀, bí ó bá jẹ́ òkú olọ́mọ. Àmọ́ tí kò bá bí’mọ,
àwọn ẹbí rẹ̀, ní pátàkì jùlọ, àwọn ọmọ ìyá rẹ̀ tí ó jù ú lọ ní wọ́n máa pín ogún
náà láàárín ara wọn. Ó tún jẹ́ àṣà Yorùbá òmíì kí wọn máa ṣú opó olóògbé fún
àwọn àbúrò rẹ̀, láti fi ṣe aya.

Ohun tí ó jẹ́ orírun àṣà ni ‘àrà’, ó lè dára tàbí kí ó burú. Ìpolówó Èkìtì – iyán rere,
ọbẹ̀ rere; Ìpolówó Oǹdó Ẹ̀gi – (dípò Iyán) ẹ̀bà gbọn fẹẹ. Àṣà Oǹdó ni kí wọ́n
máa pe iyán ní ẹ̀bà, nítorí pé èèwọ̀ wọn ni, wọn kò gbọdọ̀ polówó iyán ní àárín
ìlú.

Àwọn ohun tí ó kórá jọ di àṣà

Àṣà jẹ mọ́ ìgbàgbọ́, bí àpẹẹrẹ; Olódùmarè,àbíkú, àkúdàáyà, iṣẹ́-ọnà tí a lè fojú rí
tàbí fẹnu sọ.

Ìsọ̀rí Àṣà
A lè pín àṣà sí ìsọ̀rí mẹ́ta, èyí tí ó jẹ mọ́:

(a) Ọgbọ́n ìmọ̀, ète, tàbí ètò tí à ń gbà ṣe nǹkan. Bí àpẹẹrẹ:

 ilà kíkọ,
  irun dídì, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ.

(b) Iṣẹ́-ọnà. Àpẹẹrẹ:

 Igi gbígbẹ́,
 Igbá fínfín
 Ilé kíkọ́
 Ẹní híhun
 Ara dídá /fínfín àti bẹ̀ ẹ́ bẹ̀ ẹ́ lọ.

(d) Bí a ṣe ń darí ìhùwàsí àwọn ẹgbẹ́ tàbí ẹ̀yà kan.

Àbùdá Àṣà
Lára àbùdá àṣà ni pé:

(a) Kò lè è súyọ láìsí ènìyàn, ìdí ni wípé ẹ̀mí àṣà gùn ju ti ènìyàn lọ.

(b) Ó jẹ mọ́ ohun tí a lè fojú rí;

(d) Àṣà kọ̀ọ̀kan ló ní ìdí kan pàtó.

Àlàyé nípa Àṣà

(a) Àṣà lè jẹyọ nínú oúnjẹ: Òkèlè wọ́pọ̀ nínú oúnjẹ wa. Àkókó
kúndùn ẹ̀bà, Ìlàjẹ fẹ́ràn púpurú,Igbó ọrà kìí sì í fi láfúnòṣèré.

(b) Àṣà lè jẹyọ nínú ìtọ́jú oyún, aláìsà,òkú; ètò ẹbí, àjọṣepọ̀; ètò ìṣàkóso àdúgbò,
abúlé tàbí ara dídá nípa iṣẹ́-ọnà.

Aáyẹ tí ó de bá àṣà
Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àṣà máa ń yí padà nípa aṣo wíwọ̀, ìgbéyàwó, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ,
lóde-òní, ètò ẹ̀kọ́ àti ìwà ọ̀làjú tó gbòde kan ti ṣe àkóbá fún àṣà ní àwọn ọ̀nà
wọ̀nyí:

(a) Ìwọsọ wa kò bójú mu mọ́.

(b) Àṣà ìkíni wa kò ní ọ̀wọ̀ nínú mọ́.

(d) Kí’yàwó ilé má mọ oúnjẹ ìbílẹ̀ ṣè mọ́.

(e) A kò mọ ìtumọ̀ àrokò tí a ń kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.

(ẹ) A kò fi èdè abínibí wa kọ́ àwọn ọmọ wa mọ́.

Àwọn ọ̀nà tí àṣà máa ń gbà yípadà

(a) Bí àṣà tó wà nílẹ̀ bá lágbára ju èyí tó jẹ́ tuntun lọ, èyí tó wà tẹ́lẹ̀ yóò borí
tuntun. Bí àpẹẹrẹ, aṣọ wíwọ̀.

(b) Àyípadà lè wáyé bí àṣà tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀ bá dógba pẹ̀lú àṣà tuntun, wọ́n lè jọ
rìn pọ̀. Bí àpẹẹrẹ, àṣà ìgbéyàwó.

(d) Bí àṣà tuntun bá lágbára ju èyí tó wà nílẹ̀ tẹ́lẹ̀, yóò sọ àṣà ti àtẹ̀hìnwá di
ohun ìgbàgbé. Bí àpẹẹrẹ, bí a ṣe ń kọ́'lé.

Tí a bá wá wò ó fínnífínní, à á ri wí pé, àṣà, lọ́pọ̀lọpọ̀ ìgbà máa ń dá lé:

(a) Ìmọ̀ ìṣe sáyẹ́ǹsì

(b) Ìṣe jẹun wa

(d) Ìsọwọ́ kọ́lé

(e) Iṣẹ́ ọwọ́ ní síṣe

ÀKÍYÈSI:

Èdè àwọn ènìyàn jẹ́ kókó kan pàtàkì nínú àṣà wọn. Kò sí ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò nínú
àṣà àti èdè. Ìbejì ni wọ́n. Ọjọ́ kan náà ni wọ́n délé ayé nítorí pé kò sí ohun tí a fẹ́
sọ nípa àṣà, tí kì í ṣe pé èdè ni a ó fi gbé e kalẹ̀. Láti ara èdè pàápàá ni a ti lè fa
àṣà yọ. A lè fi èdè Yorùbá sọ ohun tó wà lọ́kàn ẹni, a lè fi kọrin, a lè fi kéwì, a lè
fi jọ́sìn, àti bẹ́ẹ̀ bẹ́ẹ̀ lọ. Láti ara àwọn nǹkan tí à ń sọ jáde lẹ́nu wọ̀nyí ni àṣà wa
ti ń jẹyọ. Ara èdè Yorùbá náà ni òwe àti àwọn àkànlò-èdè gbogbo wà. A lè fa
púpọ̀ nínú àwọn àṣà wa yọ láti ara òwe àti àkànlò èdè.

Nítorí náà, èdè ni ó jẹ́ òpómúléró fún àṣà Yorùbá. Àti wí pé, òun ni ó fà á tí ó fi
jẹ́ pé, bí àwọn ọmọ Odùduwà ṣe tàn kálẹ̀, orílẹ̀-èdè kan ni wọ́n, èdè kan náà ni
wọ́n ń sọ níbikíbi tí wọ́n lè wà. Ìṣesí, ìhùwàsí, àṣà àti ẹ̀sìn wọn kò yàtọ̀. Fún ìdí
èyí, láìsí ènìyàn, kò le è sí àṣà rárá.àsà jẹ́ nnkan gbòógì fún ọ̀pọ̀lọpọ̀ èdè
ṣùgbọ́n àwọn yorùbá mu ní ọ̀kúnkúndùn kí gbogbo wa sì gbe lárugẹ.

Ọpọlọpọ awọn ounjẹ abalaye orilẹede wa lo ti n di awati bayii, paapaa ju lọ

nilẹ Yoruba .
Pupọ ninu ounjẹ ti awọn baba nla wa n jẹ laye atijọ ni awọn ọmọ aye ode oni
ko mọ, awọn miiran gan ko tilẹ gbọ orukọ irufẹ awọn ounjẹ bẹẹ ri.
Loni to jẹ ayajọ ọjọ ounjẹ lagbaye, a fẹ wo diẹ lara awọn ounjẹ ilẹ Yoruba to ti
da bii pe o ti n kasẹ nilẹ laye ode oni.

Abari
Abari jẹ okan lara awon ounjẹ ilẹ Yoruba to gbajumo nigba kan ri. Sugbon opọ
lara awon omọ aye ode oni ni ko mọ abari yii.
Abari fara jọ moinmoin, sugbon agado ni won fi n ṣe abari dipo ewa.
Ni awọn ẹya kan lorilẹede Naijiria, wọn ma n pe ni Ukpo Oka, Sapala, Oka
Ekusu tabi Ekoki, awọn miiran tun ma n pe nigba Ngwu Oka.
Awọn Yoruba man fi ìgbá si i, bẹẹ ni awọn Igbo ma n fi efirin tabi ẹfọ ugwu si i,
ko le ni orun didun.
Lara awọn eroja ti wọn ma n fi se abari ni agbado, tataṣe, ede, igba, ata gigun,
epo pupa, ati bẹẹ bẹẹ lọ.

2. Egbo
Ewa ati agbado ni Egbo, o si jẹ ounje ilẹ Yoruba.
Bi won se ma n se Egbo ni pe, wọn ma se agbado gbigbe titi ti yoo fi rọ, bakan
naa ni wọn ma se ewa lọtọ.
Won ma n jẹ Egbo pelu ata dindin to ni alubosa, epo pupa, eja yiyan ati tomati
ninu.
Awon elo ti won fi n se egbo ni agbado, ewa, epo pupa, tomati, abubosa, ata,
ati bẹẹ bẹẹ lọ.

3. Aadun
Aadun jẹ ounjẹ ipanu nilẹ Yoruba. Agbado, epo ati awon eroja miiran ni won fi
n ṣe.
Awọn Yoruba ma n lo aadun ni ibi aseyẹ tabi igbeyawo laye atijọ.
Ohun ti wọn fi n se aadun ni; agbado ti wọn ti lọ, epo pupa, iyọ, ati awọn eroja
miiran.

4. ỌjOjọ
Ọjojo jẹ okan gboogi lara awon ounjẹ Yoruba laye atijọ.
Isu ewura ni won fi n se e Ọjọjo.
ọjọjọ dabi akara loju, paapaa ti eeyan ba n wo o lati okere.
Bo tilẹ jẹpe, o le to aadota iseju lati pese Ọjojo, sugbon ko soro lati pese rara.
Awon eelo Ọjọjọ niwonyi: isu ewura, ororo, ata rodo, alubosa, ede, iyọ diẹ, ati
bẹẹ bẹẹ lọ.
5. Isu àti epo tàbí ikete
Iṣu ati epo
Bo tilẹ jẹ pe awon eeyan kan lero pe talaka nikan lo n fi epo jẹisu sugbon ko ri
bẹẹ rara tori ounjẹ to da yatọ ni.
Opolopo awon eeyan ti pa epo ti lati maa fi jẹ isu bayii, ti wọn si ti n lo eyin
dindin, sugbon isu ati epo ma n dun laye atijọ ninu oko.
Awon mii laye atijọ nile Yoruba a maa fi kẹtẹ jẹ isu tori o ni ọpọlọpọ ororo lara.
ẹni ba fẹ gbadun isu ati epo ni lati se isu naa saaju, lẹyin naa ni yoo tọ epo diẹ
sori isu gbigbona naa, o lee fi iyọ diẹ si i.

Àsà oge ṣíṣẹ́ ní ilè yorùbá

Oge ṣíṣe jẹ́ ọ̀kan nínú àsà ilè Yorùbá tí ó níse pẹ̀lú bí a tí se ń tún ara

wà se àti bí a se mú ẹwà ara wà jáde.

Àì mò ànfàní àti iyì tí o wà níbi oge ṣíṣe àti ṣíṣe ẹwà ní Ilè Yorùbá ni ìsọ̀rí ohun
ti àwa ọ̀dọ́ ìwòyí ko fi pàtàkì OGE ṢÍṢE.

Ní ayé òde òní tí a bá rí ẹni tí o kò ilà, àwọn ọ̀dọ́ àti àwọn akẹgbẹ́ re yíò máà fi
se yẹ̀yẹ́ nítorí pé wón ri ilà kíkó gẹ́gẹ́bí ohun ayé àtíjó tí kò ye kí a máà rí ni òde
òní mò, tàbí tí àbá rí ẹni tí o wo agbádá, dànsíkí, bùbá, ìró àti bùbá tàbí ẹni tí o
se àwọn irun bíì ìpàkọ́ ẹlẹ́dẹ̀, kọjúsọ́kọ kẹ̀yìnsálẹ̀, wón a máà wo wón bí ẹni tí
kò rí ookan, béè àwọn ohun tí o n bú ẹwà kún àsà àti isé ilè Yorùbá.

Àwọn ti a le lo láti fi se oge

 Osùn kíkùn
 Làálì Lílé
 Etí lílu
 Irun dídì
 Orí fífá
 Ilà kíkọ

a) Làálì Lílé: Àsà làálì lílé jẹ́ ohun tí àwọn Yorùbá kọ́ láti ọ̀dọ̀ àwọn Haúsá,
nítorípé àwọ̀n ní wón máà le làálì láti ìbèrè pẹ̀pẹ̀. A ní ewé igi tí a mò sí ewé
laali, a máà ń kún ewé yíì , ao fi káún si, ao si fisí ibi tí a bá fe le làálì náà si ní
ara wa.

b) Tìro Lílé: Tìro nínú tún jẹ́ ohun tí o se pàtàkì nínú ìsaralóge ilè Yorùbá, yàtọ̀
si wípẹ́ a máà n fi tìro se oge, tìro tún dára fún ojú wà, a máà kò ìdọ̀tí kúrò nínú
ojú, a si máà jẹ́ kí ojú rína kedere. Àti okùnrin, àti obìnrin ní o lé le tìro sùgbón
obìnrin ní ó pọ̀jù nínú àwọn tí o máà le tìro.

d) Ilà Kíkọ: Ilà kíkọ jẹ́ ònà tí àwọn Yorùbá fi ń se oge ní ayé àtíjó, àwọn bàbáńlá
wa a máà ko ilà fún ọmọ láti bù ẹwà kún ojú ọmọ náà, wón a sí tún máà ko ilà
fún ọmọ láti fi se ìpín láàrin ọmọ wón àti ọmọ èlòmíràn paapaa jùlọ láàrin ẹ̀yà
kan sí ìkejì, oríṣiríṣi ilà kíkọ ní o wa, ẹ̀yà oríṣiríṣi sí ni o ní bí wón tí se n ko ilà
tiwon, tófi jẹ́ wípẹ́ tí àwọn ènìyàn bá tí rí ilà yi lójú ènìyàn kan, wón tí mò ibi tí
ẹni náà tí wá.

e) Etí Lílu: Etí lílu láti fi se oge jẹ́ ohun tí àwọn obìnrin nìkan gbudọ̀ máà se tí
okùnrin kòsì gbọdọ̀ kópa nípe, Àwọn obìnrin máà n lu eti won lati fi yeri eti sí,
yẹrí etí ti a fi orisirisi iyun ati ilẹ̀kẹ̀ se, tí yíò si máà múwon rẹwà si.

ẹ)Irun dídì: Oríṣiríṣi ara ní àwọn obìnrin Yorùbá máà ń fi irun dá, wón a máà se
irun orí wón láti fi se oge, ní ìgbà míràn, wón a máà fi ilẹ̀kẹ̀ si láti gbẹ́ ẹwà wón
yo dáradára.

f) Irun Fífá: Nígbàtí àwọn obìnrin bá ń di irun wón, àwọn okùnrin náà a máà
fà orí wón, ònà tí o bá wùwón ní wón fi le fà, tí yíò si máà gbẹ́ ẹwà tiwon máà
yo gẹ́gẹ́bí okùnrin. Àyàfi àwọn tí a mò sí Ìlárì ọba, tí wón máà n fi díè le nínú orí
wón láti fi hàn pé ìlárì niwon.

Àsà Ìgbéyàwó ní ilè Yorùbá

Ìgbéyàwó jẹ́ ìsopọ̀ láàrin ọkùnrin àti obìnrin láti di ọ̀kan ṣoṣo, láti jọ

máà gbé pọ̀ gẹ́gẹ́ bí i ọkọ àti aya. Àṣà ìgbéyàwó ní ilẹ̀ Yorùbá ṣe kókó,

àwọn Baba ńlá wá bọ̀, wọ́n ní “ìyàwó dùn ún gbé, ọmọ dùn ún kó jáde”.

Ìgbéyàwó jẹ́ àṣà tó ṣe pàtàkì ju ọmọ bíbí lọ pàápàá jù lọ láyé òde-òní.

Ẹni tí ó bá ti tó láti gbéyàwó, tí ó kọ̀ tí kò ṣe bẹ́ẹ̀, àwọn bàbá ńlá wa

máa ń kí irú ẹni náà pé “awáyé má gbèyawó, kènkèkenke àtàrí bi erùu

fila” won tún má n pe ni “ògòngò bi àgbà a tó baálé ilé má gbẹ́ ìyàwó.

Oríṣiríṣi ònà ni a le gbà láti gbé iyawo ní èyí tí kò yo ònà tipátipá náà

sílè. Yorùbá kì í fi ipá l’ówó, a kì í fi agbara bí omo, sùgbón wón a máa

fi ipá gbé ìyàwó. Bí ó bà ti to àkókò fún olómokùnrin láti gbèyawó, tí Ó

kò láti se be, àwon bàbáńlá wa má n ki eni naa pé “awáyé má

gbèyawó, kènkèkenke àtàrí bi erùu fila” won tún má n pe ni “ògòngò

bi àgbà a tó baálé ile má gbé ìyàwó.

Oríṣiríṣi Ìgbéyàwó

Ìgbèyawó Àsànte

Ìgbèyawó yi le waye nigbati ọkọ ìyàwó ba n fúra wí pé àwọn òbí ọmọbìrin náà
fé fi ọ̀be ẹ̀yìn jẹ́ òun n’isu, tabi ti o ba rí I pé ojú ọmọbìrin naa ò gbé ibì kan.
Irúfé ìgbéyàwó bayi maa n wáyé nígbàtí ọkọ-ìyàwó yi ba lo ji ìyàwó àfésónà re
gbe yálà nìgbà tí ọmọbìrin naa ba n ti ona.

Ìgbèyawó Pàdémi nídìíkò

Èyí maa n wáyé nígbàtí àwọn olólùfé méjì bá ń fé ara wón sùgbón tí àwọn òbí
wón mejeeji kò lówó si tabi ti won kò fe ki won fe ara wón. Báyìí ní àwọn ọkọ
àti ìyàwó yóò bá sálo sí ìlú míiràn láti lo bèrè ìrìn àjò ayé wón láìsí ìyònda àwọn
òbí wón níbè pé kí wón fé ara wón. Léyìn ọdún díè tí wón bá tí sálo , tí wón si tí
bímọ méjì tàbí jù béè lo wón le pinnu àti padà wá si ìlú wón.

Ìgbèyawó Gbàmí- o- ràmí

Èyí ní irúfé Ìgbéyàwó tí ó sábà máà n wáyé láàrin onísègùn tàbí babaláwo àti
ọmọbìrin. Èyí máà n selè nígbàtí ara ọmọbìrin náà kò bá ya , ti àìsàn tàbí egbò
ńlá kan bá kolùú tí wón si ti náwó-nára sùgbón ti won o rójútu àìsàn náà, tí
wón wà gbẹ̀ lo sí òdò babaláwo tàbí onísègùn kan, tí wón si se ìlérí fún
onísègùn náà pé tí o bá le wo ọmọbìrin náà san, Òun ní ọmọbìrin náà yóò fe
nìgbà tí ara re bá yá.

Ìgbèyawó Òrìsà
Àwọn àgbà bò wón ní wón ni babaláwo ní n s’oko àbíkú. Irúfé Ìgbéyàwó yi má
ń wáyé nígbàtí wón bá wo àkosèjáyé ọmọbìrin ti ifá sí so fún wón pé òrìṣà
funfun ní oko re. Àwọn òbí ọmọ yíì o wà lo gbẹ́ ọmọ náà fún àwọn ọlọ́bàtálá
tàbí òdò babaláwo. Lónà kejì èwè, tí ọmọbìrin bá ti dàgbà tí okùnrin kankan
lósì kọ̀ ẹnu ìfé si rárá.. Tí wón bá lo ye ifá wo, babaláwo le so fún wón pé
ọmọbìrin náà tí l’óko àti wípẹ́ òrìṣà kan ní oko re jẹ́.
TABI

Ìgbèyawó Ibile ati Ìgbèyawó Ode-Oni

ÌGBÉSÈ ÀTI ÌLÀNÀ ÌGBÉYÀWÓ ABÍNIBÍ ILÈ

YORÙBÁ

1. ÌFOJÚSÓDE : Ìfojúsòde máà ń wáyé nìgbà tí ebí kan bá n wà ìyàwó fún ọmọ
wón okùnrin tí o tí bàlágà.

2. ÌWÁDÍI : Àwọn Ẹbí ọmọkùrin ń rí ń yóò bẹ̀rẹ̀ síì se ìwádíi nípa ìdílé tí wón tí fé
fé obìnrin , nítorí pé oríṣiríṣi ìdílé lo wà ìdílé míiràn àrùn búburú a máà yo wón
lẹ́nu bi àpẹẹrẹ; àrùn ágànná, wárápá, àbísínwín abbl. Ìdílé míiràn àwọn obìnrin
wón kii gbẹ́ ilé ọkọ dalé, ìdílé míiràn ìgbésì jíje a máà rò wón lórùn, ìdílé míiràn
wón kii dàgbà, wón yóò tún te síwájú láti se ìwádíì irú ènìyàn tí Ọmọbìrin náà jẹ́
bóyá àsà ọmọ ní, bóyá òní kẹ̀bẹ̀kẹ̀bẹ̀ ní, léyìn èyí ní wón yóò wà lo bèèrè lọ̀wò
ifá gẹ́gẹ́ bí Ẹlérì-ìpín tí kò lee puró , gbogbo àṣírí ọjọ́ ọ̀la ìgbéyàwó náà ní yóò
han kẹdẹrẹ láti òdò ifá.

3. ALÁRINÀ : Alárinà jẹ́ okùnrin tàbí obìnrin tí o sùn mò ọmọbìrin , o le jẹ́ ọ̀ré
tàbí mòlébí obìnrin òun ní eni tí o n ye ònà fún ọmọkùrin tí o fé fé ìyàwó kí
àwọn mẹ́jèjì tó pàdé.

4. ÌSÍHÙN: Ìsíhùn ní gbígbọ́ àti gbígbà tí ọmọbìrin gbà láti jẹ́ kí ọmọkùrin náà jẹ́
àfésónà òun. Ọmọkùnrin yíì yóò wà san owó ìsíhùn fún àwọn ẹbí ọmọbìnrin yíì
kí o tó le máà bá ọmọbìnrin náà sòrò, owó náà jẹ́ ọ̀ké kan láyé àtijówòn yóò sí
fi obì àbàtà, ataare, àti orógbó sí owó ìsíhùn náà.

5. ÌTORO : Àwọn òbí àti díè nínú ẹbí Ọmọkùnrin yóò lo sí ilé òbí ọmọbìnrin láti
so fún wón péà wón nìfé sí ọmọ wón obìnrin láti fé. Àwọn òbí ọmọbìnrin yíì
yóò dájọ́ fún àwọn ẹbí Ọmọkùnrin pé kí wón padà wá , o le jẹ́ léyìn ọjọ́ mejé
tàbí jù béè lo, àwọn ẹbí ọmọbìnrin yíì náà yóò lo se ìwádíi nípa irú ìdílé tí
Ọmọkùnrin náà tí jáde, irú ènìyàn tí òun fúnra re jẹ́, wón yóò te síwájú láti se
ìwádíi lọ́wọ́ ifá bí ọjọ́ iwájú ìgbéyàwó náà yoo se rí, tí ìwádíi wón bá yorí siré,
gbígbọ́ àti gbígbà tí àwọn òbí ọmọbìnrin gbà láti fi ọmọ won obìnrin yíì gẹ́gẹ́ bí
aya ní àwọn Yorùbá ń pé ní ÌJỌ́HEN tàbí bàbá gbọ́ ìyá gbọ́.
6. ÌDÁNA : Ìdána jẹ́ fífẹ́ obìnrin nísu lọ́kà, kíkó àwọn ẹrú ìdána lo sí ilé òbí
obìnrin gẹ́gẹ́ bí àsà Yorùbá, àwọn ǹkan ìdána bíì: isu,obì, orógbó,àádùn,
ataare,ìrèké, iyò, epo, oyin,ẹja-ọsàn, àti owó-orí ìyàwó.

7. Ayẹyẹ-Ìgbéyàwó: Ọjọ́ ayẹyẹ ìgbéyàwó jẹ ọjọ́ iyì àti ẹ̀yẹ fún ìyàwó,ọkọ-ìyàwó
àti àwọn ẹbí wón. Ní ìròlé ọjọ́ tí ìyàwó yóò re ilé ọkọ re , léyìn tí ó bá tí múra tán,
yóò lo dágbẹ́re fún àwọn òbí re àti àwọn ẹbí, àkókó yíì ní ìyàwó yóò máà sun
ẹkún ìyàwó láti fi dágbẹ́re , láti fi dúpẹ́ àti láti fi gbà ìre/àdúrà lẹ́nu àwọn òbí àti
ẹbí re, àwọn ọ̀ré re yóò si máà tẹ̀le e bí o tí n sùn ẹkún–ìyàwó kiri wón yóò
máà re e lẹ́kún. Àṣálẹ́ ní yóò tó darí padà si òdò àwọn òbí re, léyìn ìwúre bàbá
yóò fà ìyàwó lẹ́ ọwọ́ obìnrin tí o jẹ́ àgbà nínú awon ebi ọkọ lọ́wọ́, àwọn
ìyàwó-ilé àti àwọn ọ̀ré ìyàwó yóò fi ìlù àti orin tẹ̀lẹ́ e lo sí ilé ọkọ re.

Ọkọ ìyàwó tí gbọdọ̀ kúrò ní ilé kí wón tó mú ìyàwó re dé, èèwò ní ni ilè Yorùbá
ìyàwó kò gbọdọ̀ bá ọkọ re nílé ní alẹ́ ọjọ́ ìgbéyàwó wón, léyìn tí wón bá tí mú
ìyàwó wolé tán ní ọkọ ìyàwó yóò tó wolé wa. Àwọn Ìyàálé ìyàwó yoo bu omi
tutu si ese ìyàwó tuntun lenu ona abawole, ìgbàgbọ́ àwọn Yorùbá nípa èyí ní
wípẹ́ kí ìyàwó le fie se ẹ̀rò wolé ọkọ re.

Léyìn èyí wón yóò dojú igbá gbígbẹ délè kí ìyàwó tuntun fie se fo o, àwọn
Yorùbá ní ìgbàgbọ́ pé iye ònà tí igbá yíì fo sí ní iye ọmọ tí ìyàwó yóò bí, tí o bá
wuu o le má bí to béè tàbí kí ó bí jù béè lo.

8. ÌBÁLÉ: Ọkọ-ìyàwó àti ìyàwó re yóò jo ní ìbálòpọ̀ fún ìgbà àkókó ní alé ọjọ́
ìgbéyàwó wón láti mò bóyá ìyàwó tuntun yíì ko I tii mò okùnrin rí. Àwọn ọ̀bí
ọkọ yóò tité aso funfun sí ori ìbùsùn nínú yàrá ọkọ ìyàwó láti fi gbà ìbálé ìyàwó
re. Iyì ńlá ní fún àwọn òbí ìyàwó tí ọkọ re bá nílé, ó túmò sí wípẹ́ ọmọbìnrin náà
kò tii mò okùnrin rí. Odidi àgbè ẹmu tàbí odidi paali ìsáná,iyán àti ọbè tí o dára
ní àwọn ẹbí ọkọ-ìyàwó yóò gbẹ́ lo fún àwọn òbí iyawo laaro kùtù ọjọ́ kejì láti fi
dúpẹ́ lọ́wọ́ wón wípẹ́ odidi ní wón bá ọmọ wón , èyí ní óúnje ìbálé, ìyàwó yóò
tún gbà owó ìbálé tii se ọ̀ké-méjì lọ́wọ́ ọkọ re. Ìtìjú àti àbùkù ní fún ìyàwó ti ọkọ
re kò b ànílè, ìlàjì agbè ẹmu tàbí ìlàjì paali ìsáná ní àwọn òbí ọkọ ìyàwó yóò fi
ránsẹ́ sí àwọn òbí ìyàwó tí ọkọ re kò b ànílè láti le jẹ́ kí wón mò wípẹ́ ọmọ wón
tí mò okùnrin rí.

9. ÌKỌ́RÙN: Ọjọ́ karùn-ún tí ìyàwó wolé ọkọ re ní yóò tó jáde síta, láti se isé-ilé
àkókó àti láti lo kí àwọn ẹbí ọkọ re. Ojo yíì náà ní yóò jẹ́ ìgbà àkókó tí yóò dáná
ọúnje fún ọkọ re.

Asa igbeyawo je okan Pataki ninuawon asa ti Yoruba n gbe laruge. Igbeyawo
ni asa siso omokunrin ati omobinrin ti won ti balaga paapo gege bi oko ati
iyawo.
PATAKI IGBEYAWO

1 Ki a le maa bi si ki a si maa re si

2 ki a le je oluranlowo fun ara wa

3 Ki a le ri omo toju eni lojo ale

4 Lati dekun iwa agbere

5 Ki a le ri omo jogun eni, abbl.

Àṣà Ìsọmọ-lórúkọ nílẹ̀ Yorùbá

Àṣà ìsọmọlórúkọ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn àṣà ilẹ̀ Yorùbá. Orúkọ ṣe pàtàkì gan-an, ó
sì ṣe kókó. Gbogbo ohun tí Ọlọ́run dá pátá ló ní orúkọ tí wọ́n ń jẹ́. Kí a ba lè dá
ẹnikọ̀ọ̀kan mọ̀ ni a ṣe máa ń fún wọn lórúkọ. Yorùbá gbàgbọ́ pé orúkọ á máa fi
bí ọmọ ṣe jẹ́ hàn, orúkọ á sì máa ro ọmọ, àti pé orúkọ ọmọ ni ìjánu ọmọ.
Oríṣịríṣị àkíyèsi ni àwọn òbí máa ń ṣe kí wọ́n tó lè pinnu orúkọ tí wọ́n máa
fún ọmọ. Wọ́n máa ń ṣe àkíyèsi ipò tí ọmọ wà nígbà tí a bí i, wọ́n tún máa ń ṣe
àkíyèsi ipò tí ẹbí wà lásìkò tí wọ́n bí ọmọ náà, ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣẹ̀ ní kété tí wọ́n bí ọmọ
náà, tàbí ìṣẹ̀lẹ̀ tó ṣẹ̀ nígbà tí ìyá rẹ̀ wà nínú oyún ọmọ náà. Yàtọ̀ sí èyí, wọ́n tún
máa ń ṣe àkíyèsi ọjọ́ àti àsìkò tí ọmọ náà wáyé. Irúfẹ́ àwọn àkíyèsí yìí ló bí owé
kan tí àwọn Yorùbá máa ń pa tó sọ pé "ilé là ń wò ká tó sọmọ lórúkọ".

Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé orúkọ tí a sọ ọmọ á máa kó ipa pàtàkì nínú ìgbésíayé

ọmọ. Yàtọ̀ sí èyí, wọ́n gbàgbọ́ pé bí orúkọ ọmọ bá ṣe rí ni ọmọ náà yóò hùwà,
àti pé orúkọ ọmọ ní í ro ọmọ. Èyí jẹ yọ nínú òwe Yorùbá kan tó sọ pé "a sọ
ọmọ ní ṣódé, ó dé, a sọ ọmọ ní ṣóbọ̀, ó bọ̀, a sọ ọmọ ní ṣórìnlọ, ó lọ, kò wálé
mọ́, ta ni kò ṣàìmọ̀ pé orúkọ ọmọ ní í ro ọmọ".

Ètò ìsọmọlórúkọ
Kí ọjọ́ ìsọmọlórúkọ tó pé, oríṣiríṣi orúkọ ni àwọn Yorùbá máa ń pe ọmọ titun.
Wọ́n á máa pè é ní Tunfulu, Ìkókó, Aròbó, Kóńkólóyọ, Àlejò. Ní ilè Yorùbá, láyé
àtijọ́, ọjọ́ kẹsàn-án ni wọ́n máa ń sọ ọmọkùnrin lórúkọ, ọjọ́ keje ni wọ́n ń sọ
ọmọbìnrin lórúkọ, ọjọ́ kẹjọ ni wọhn sì ń sọ ìbejì ní orúkọ. Ṣùgbọ́n lóde òní, ọjọ́
kẹjọ ni wọ́n ń sọ ọmọ lórúkọ, yálà ọkùnrin, obìnrin tàbí ìbejì.

Àwọn ohun èlò ìsọmọ́ lórúkọ

  Obì- Ó dúró fún ẹ̀mí gígùn. Wọ́n á máa ṣàdúrà pé "obì ní í bikú, obì ní í bàrùn, obì
yóò bí ọ sáyé, kò ní bí ọ sọ́run".
 Ataare- Ó dúró fuhn ọmọ rẹpẹtẹ àti àṣepé oore. Wọ́n á sì máa ṣàdúrà pé "ataare
kì í di ti ẹ̀ láàbọ̀, kíkún ni ilé ataare ń kún, ilé rẹ̀ yóò kún fún ọmọ rẹpẹtẹ, ọ̀ọ̀dẹ̀ rẹ
yóò dọjà".
 Àádùn- Ó dúró fún ìgbádùn àti ìdùnnú. Wọ́n á máa ṣàdúrà pé "ládùn-ládùn là á bá
nílé aláàádùn, ìbànújẹ́ kò ní wọlé tọ̀ ọ́, láṣẹ Elédùá".
 Orógbó- Ó dúró fún èmí gígùn, wọ́n á sì máa ṣàdúrà pé "orógbó ní í gbó ni sáyé,
wà á gbó, wà á tọ́, wà á pẹ́ láyé".
 Ọtí- Ó dúró fún àjíǹde ara, wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "ọmọ náà kò ní tẹ́ láwùjọ,
ẹnu ọtí kì í tí, o ò ní tí láyé, ibi ayọ̀ là ń bótí, a ò ní bá ọ níbi ìbànújẹ́ o".
 Iyọ̀- adùn ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "iyọ̀ ní í mọ́bẹ̀ẹ́dùn, ayé rẹ̀ á
diyọ̀, ayé rẹ̀ ò ní dàtẹ́ o, ayé rẹ̀ ò ní dòbú o".
 Oyin- Ìgbádùn ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "dídùn dídùn là á bálé
olóyin, ẹnìkan kì í foyin sẹ́nu kó tutọ́ ẹ̀ sọnù, a kì í foyin sẹ́nu ká pòṣe, ayé rẹ yóò
dùn joyin lọ".
 Eja àrọ̀- Líla ìṣòro ayé já ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "orí lẹja fi ń
labú já, orí kì í fọ́ ẹja lálè odò, orí rẹ kó má ṣe gbàbọ̀dè fún ọ, orí rẹ kó máa
ṣelégbè lẹ́yìn rẹ o".
 Ìrèké- Àlàáfíà àti ìgbádùn ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "ìkorò kò ní
wọ ayé rẹ̀, ayé rẹ yóò dùn títí".
 Omi tútù- Ìtura àti ìdẹ̀ra láyé ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "ẹnìkan kì í
bómi ṣọ̀tá, omi la bù wè, omi la bù mu, ko momi ayé gbó, ko momi ayé tọ́, kò ní sá
pá ọ lórí o, kò sì ní gbòdì lára rẹ láṣẹ Elédùá".
 Epo- Ẹ̀tọ̀ àti ìdẹ́ra ni èyí dúró fún. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "epo nìrọ́jú ọbè, bí o
bá ń jẹ é lọ́bè, yóò máa bá ọ lára mu, ààrò kì í gbóná dalẹ́, ìgbóná ò ní wọlé tọ̀ ọ́
wá".
 Owó- Èyí dúró fún rírówó ná àti rírówó lò. Wọ́n á sì máa gbàdúrà pé "Ajé yóò fi ilé
rẹ ṣe ibùgbé, níná ni towó, o ó rówó fi ṣe ayé rẹ, o ò ní táwọ́ná, o ò ní wojú olójú ko
tó rówó ná, ojú owó kò ní pọ́n ọ".

Ìsọ̀rí orúkọ ní ilè Yorùbá

Orúkọ àmútọ̀runwá

Èyí ni orúkọ tí a fún ọmọ nítorí ọ̀nà tí ọmọ náà gbà wáyé, tàbí àsìkò tí ó wá
sáyé. Àpẹẹrẹ àti ìtumọ̀ wọn ni;

 Taiwo- Ọmọ tí a kọ́kọ́ bí nínú ìbejì (òun ni ó kọ́kọ́ tọ́ ayé wò kí èkejì rẹ̀ tó tẹ̀le)
 Kehinde- Ọmọ tí wọ́n bí tẹ̀lé Taiwo ní orí ìkúnlè kan.
 Ìdòwú- Ọmọ tí wọ́n bí tẹ̀lé ìbejì.
 Àlàbá- Ọmọ tí wón bí tẹ̀lé Ìdòwú.
 Ìdògbé- Ọmọ tí wọ́n bí tẹ̀lé Àlàbá.
  Ìgè- Ọmọ tó fi ẹsẹ̀ wáyé.
 Dàda- Ọmọ tí irun orí rẹ̀ ta kókó.
 Àjàyí- Ọmọ tó dojú bolẹ̀ nígbà tí a bi. Tí wọhn tún máa ń pè ní ògídí olú[8]
 Òjó- Ọmọkùnrin tó gbé ibi rẹ̀ kọ́rùn wáyé.
 Àìná- Ọmọbìnrin tó gbé ibi rẹ̀ kọ́rùn wáyé.
 Amuṣan- Ọmọkùnrin tí a bí pẹ̀lú iṣan eegun lọ́wọ́ rẹ̀.
 Ato- Ọmọbìnrin tí a bí pẹ̀lú iṣan eegun lọ́wọ́ rẹ̀.
 Ọmọpe- Ọmọ tí oyún rẹ̀ ju oṣù mẹ́sàn-án lọ.
 Ìlòrí- Ọmọ tí ìyá rẹ̀ kò ṣe nǹkan oṣù tó fi lóyún rẹ̀.
 Olugbodi- Ọmọ tó ní ìka ẹsè mẹ́fà.
 Odu- ọmọ tó ní ìka ọwọ́ mẹ́fà
 Ọ̀kẹ́- Ọmọ ti o wa Ninu apo lasiko ti a bi.
 Òní- ọmọ tó máa ń ké tọ̀sán tòru.
 Ola - omo ti a bi tele oni.
 Otunla- omo ti a bi tele Ola.

Orúkọ àbísọ

Èyí ni orúkọ tí wọ́n sọ ọmọ ní ìbámu pèlú ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó ṣẹ̀ nígbà tí ìyá ọmọ náà wà
nínú oyún tàbí nígbà tí a bí i. Apẹẹrẹ àwọn orúkọ wọ̀nyí àti ìtumọ̀ rẹ̀ ni;

 Babatunde/ Babajide/ Babawale- ọmọkùnrin tí a bí lẹ́yìn tí bàbá-bàbá rẹ̀ kú.

 Yetunde/ Yejide/ Yewande/ Iyabo- ọmọbìnrin tí a bí lẹ́yìn tí ìyá-bàbá rẹ̀ kú.
 Babarimisa/ Babayẹju- ọmọkùnrin tí wọ́n bí ní géẹ́rẹ́ tí bàbá rẹ̀ kú.
 Iyerimisa- ọmọbìnrin tí wọ́n bí ní géẹ́rẹ́ tí bàbá rẹ̀ kú.
 Abíọ́nà- ọmọ tí a bí sójú ọ̀nà(ó lè jẹ́ lórí ìrìn-àjò)
 Ayomipo/ Ayomikun/ Ayokunmi- Ọmọ tí a bí nígbà tí gbogbo nǹkan ń lọ fún
àwọn ẹbí rè.
 Ekundayo- Ọmọ tí wọ́n bí lẹ́yìn tí Olúwa fòpin sí ìbànújé àwọn òbí rẹ̀.
 Abioye- ọmọ tí a bí lásìkò tí bàbá rẹ̀ wà lórí oyè.
 Ọmọlàjà- Ọmọ tí a bí lásìkò tí bàbá àti ìyá rẹ̀ ń jà, tó jẹ́ pé ìbí rẹ̀ ló la ìjà náà.
 Tòkunbọ̀- ọmọ tí a bí sí òkè òkun.
 Abídèmí- Ọmọ tí bàbá rẹ̀ kò sí nílé nígbà tí ìyá rẹ̀ bí i.
 Fìjàbí- Ọmọ tí a bí nígbà tí ìjà wà láàárín àwọn òbí rẹ̀ tàbí ẹbí.
 Kumolu- Ọmọ tí a bí lẹ́yìn tí olórí ẹbí kú.
 Kúpọ̀níyì- Ọmọ tí a bí léyìn tí aláfẹ́yìntì nínú ebí kú.
 Abíọ́dún- Ọmọ tí a bí ní àkókò ọdún.
 Ìbídùn- Ọmọ tí ìkúnlẹ̀ rẹ̀ jẹ́ ìrọ̀rùn fún ìyá rẹ̀.

Orúkọ àbísọ ní ìbámu pẹ̀lú ẹ̀sìn

 Ìdílé Oníṣàǹgó- Ṣàǹgóṣèyí, Ṣàǹgógbèmí, Ṣàǹgódèjì, Ṣàǹgówùnmí, Ṣàǹgófúnlẹ́,

Ṣàǹgóníyì, Ṣàǹgópọ́nlé.
  Ìdílé Ológùn-ún- Ògúndélé, Ògúnjìnmí, Ògúnyẹmí, Ògúnwálé, Ògúnwùnmí,
Ògúndáre, Ògúnfọláhàn.
 Ìdílé Olórò- Oròwọlé, Orògbèmí, Oròfúnkẹ́, Oròbíyìí, Oròyemí, Abíórò, Abóròwá.
 Ìdílé Elésù- Eṣùgbèmí, Eṣùṣèyí, Eṣùfúnkẹ́, Eṣùkẹ́mi, Eṣùwálé, Eṣùbíyìí, Eṣùbùnmi,
Eṣùkúnlé.
 Ìdílé Ọlọ́ṣun- Ọ̀ṣunfúnkẹ́, Ọ̀ṣunṣèyí, Ọ̀ṣunwùnmí, Ọ̀ṣungbèmí, Ọ̀ṣuntádé,
Ọ̀ṣunlékè.
 Ìdílé Ọlọ́bàtálá- Àlàyẹmí, Abóríṣàdé, Ẹfúntúńdé, Bámgbálà, Ẹfúnyẹmí.
 Ìdílé Olórìṣà-Oko- Ṣóbándé, Ṣókọ̀yà, Ṣóbọ̀wálé, Ẹfúnṣetán, Ẹfúnkọ̀yà, Tẹjúoṣó.
 Ìdílé Aláwo- Awógbèmí, Awólọ́lá, Awópéjú, Ifábùnmi, Ifálétí, Ifálọ́wọ̀, Fáṣínà.
 Ìdílé Eléégún- Ọ̀jẹ́ládé, Ọ̀jẹ̀labí, Abégúndé, Eégúnjọbí, Ọ̀jẹ̀yẹmí, Ọ̀jẹ̀wálé,
Ọ̀jẹ̀dùnfúnmi, Ọ̀jègbèmí.

Orúkọ àbísọ ní ìbámu pẹ̀lú ìdílé.

Èyí ni àwọn orúkọ tó fi ìdílé hàn. Àpẹẹrẹ:

 Ìdílé Ọba- Adémọ́lá, Adéyẹmi, Adérọ̀gbà, Adédigba, Gbádégẹṣin, Adéríbigbé,

Déwùnmí, Adélàjà, Adéwuyì.
 Ìdílé Olóyè- Oyèrónkẹ́, Oyètádé, Oyèníkẹ̀ẹ́, Oyèbísí, Oyèdùńní, Agúnlóyè.
 Ìdílé Ọlá- Ọlábánjí, Ọláwálé, Ọládùnjoyè, Abíọlá, Ọlájùmọ̀kẹ́, Ọlámipọ̀si, Ọláyínká.
 Ìdílé Ọdẹ- Ọdẹlékè, Ọdẹwálé, Ọdẹtọ́lá, Ọdẹyẹmí, Ọdẹgbèmí.
 Ìdílé Àyàn- Àyànwálé, Àyànwándé, Àyànlabí, Àyàntọ́lá, Àyàngbèmí, Ọ̀párìndé,
Àyànṣọlá.
 Ìdílé Àgbẹ̀dẹ- Ògúndélé, Ògúnjìnmí, Ògúnyẹmí, Ògúnwálé, Ògúnwùnmí, Ògúndáre.
 Ìdílé Jagun-jagun- Akínyẹmí, Akínwándé, Akínwùnmí, Akínbógun, Akínbọ̀dé,
Ògìdán.
 Ìdílé Ọlọ́nà(Gbẹ́nàgbénà)- Olonade, Onanuga, Onabolu, Onayemi.

Orúkọ Àbíkú

Orúkọ àbíkú ni àwọn orúkọ tó fi ìgbàgbọ́ Yorùbá hàn nípa àbíkú, àjíǹde, àti
àṣẹ̀yìnwá hàn. Àpẹẹrẹ àti ìtumọ̀ ni:

 Kúkọ̀yí- Ikú kọ ọmọ yìí.

 Málọmọ́- Ọmọ yìí ò gbọdọ̀ kú mọ́)
 Kòsọ́kọ́- Kò sí ọkọ́ tí a ó fi sin ọmọ o
 Ìgbékọ̀yí- Inú igbó kọ ọmọ yìí.
 Bánjókọ̀ó- Kí ọmọ náà bá mi jókòó, kó má ku
 Kòkúmọ́- Ọmọ yìí kò ní kú mọ́.
 Yémiítàn- Iwọ ọmọ yìí, yé tàn mí
 Dúrójayé- Dúró kí o jayé, ìwọ ọmọ yìí.
  Káṣìmáawòó- Kí a ṣì máa wò ó, bóyá kò níkú.
 Àkújí- Ọmọ tó kú tó tún jí.
 Dúrótìmí
 Dúrósinmi- Èyí túmọ̀ sí kí ọmọ dúró láti lè bu èèpẹ̀ sí ojú àwọn òbí rẹ̀.

Orúkọ Oríkì

Àṣà Yorùbá ni láti máa fún ọmọ ní . Gbààrà tí a bá ti sọ ọmọ náà lórúkọ ni a ó
fún un lóríkì. Orúkọ yìí ni wọ́n á fi máa kí ọmọ náà kí orí rẹ̀ ba lè máa wú[17].

Orúkọ oríkì fún ọkùnrin

 Àlàmú
 Àrẹ̀mú
 Ìṣọlá
 Àkànní
 Àlàbí
 Àjàní
 Àkànmú
 Àkànbí
 Àdìsá
 Àlàó
 Àlàdé
 Àjàó
 Àkànjí

Orúkọ oríkì fún ọbìnrin

 Àyìkẹ́
 Àríkẹ́
 Àpèkẹ́
 Àbẹ̀kẹ́
 Àdùkẹ́
 Àwèró
 Àyọ̀ká
 Àjíkẹ́
 Àbẹ́ní
 Àṣàbí
 Àjọkẹ́
 Àkànkẹ́
Orúkọ Ìnagijẹ

Èyí ò sí lára àwọn orúkọ tí Yorùbá máa ń sọ ọmọ níjọ kẹjọ. Àwọn ọ̀rẹ́ tàbí ẹbí ló
máa ń fún ènìyàn ni irúfẹ́ orúkọ yìí. Ó jẹ́ orúkọ tó máa ń wáyé nípa ìrísí, ìṣesí àti
ìrìnsí ẹni tí a fẹ́ fún ní orúkọ yìí. Apẹẹrẹ:

 Eyínfúnjowó
 Eyinafé
 Àjílàrán
 Ajísafé
 Òpéléngé
 Aríkúyerí
 Agbótikúyò
 Awéléwà
 Eyínménugún
 Ìbàdíìlèkè
 Ìbàdíàràn
 Adúláwò

ORIRUN/ORISUN YORUBA

Awon orirun eni tumo si baba-nla eni, ti o se iran eni sile tabi ori eni ti
iran kan ti bere. Ko si iran kan ni ile Yoruba ti ko ni awon ti o see nitori pe
‘okun ki i gun titi ki o ma ni ibi ti o ti fa wa.

Awon baba-nla wa ti a n toka si yii ti wa nigba iwase, won ti se

gudugudu meje ohun yaaya mefa nigba aye won.

Awon Yoruba gbagbo pe odo ki san ki o gbagbe orisun re, opolopo igba
ni won maa n pe oruko baba-nla won fun iyonu ati aabo nitori pe won
gbagbo pe eni to ba ti ku ni agbara nla lati bukun awon ti won je iran
won ni aye.

Akoko odun tabi loorekoore ni a maa n se etutu lati tu awon orirun eni
loju fun oore ti won n reti lodo won.

Odoodun ni awon iran miiran maa n bo orirun won tabi nigba ti wahala
tabi idarudapo ba wa ninu ebi won.

Ebi kookan ni o ni ojubo ti won ti n bo orirun won, o le je agboole tabi ni

eyin odi ilu. Iru eyin odi yii le je ibi ti baba-nla won tedo si nigba iwase.
Ogangan ibi ti oku ba kori si ni won ti n se Iru etutu naa.

Orisiirisii ohun jije ati mimu ni won fi ma n bo orirun eni, agbo tabi
agutan adie abbl. Won yoo si ro eje re si oju oori orisun won naa, won
yoo da obi, ti o ba si ti yan, o ti gba niyen, akoko ayeye ni o maa n je fun
gbogbo ebi.

Ni ile Ijebu, Agemo ni won nse. Awon ti ipinle Eko kii fi Adamu – Orisa
sere. (Eyo)

Ila oju, oriki –orile ati isesi iran kookan je eyi ti a fi n da ara wa mo, ti o si
n mu orirun eni wa si iranti.

Inu oriki-orile ise, ise, iwa, esin, ati eewo iran ni a ti n gbo oniruuru oruko
ti awon baba-nla wa ti je seyin. Apeere:

Iran onikoyi je iran jagun jagun, eyi si han ninu oriki ati itan iran won,
baba –nla won je jagunjagun. Iwa akin hihu ko si fi iran yii sile.

Iran aagberi ko je gbagbe oogun abenu gongo.

Iran Olofa kan o je gbagbe ijakadi.

Iran Opa kan ko gbodo fi Oosha Oko sere.

ETO EBI
Ni ile Yoruba, ebi ni a tun n pe ni alajobi tabi molebi. Alajobi ni iya, baba,
egbon, aburo ati ibatan eni ni apapo. Eto ebi ni opomulero ti o gbe asa,
ise, ati ibara-eni-gbepo awon Yoruba duro. omo nibi-niran ni awon
Yoruba. Bi won se tan si ile baba ni won tan si ile iya.

Eto ebi bere lati inu ile. Gege bi asa baba ni olori ile, iya ni atele ki o kan
awon omo gege bi ojo ori won. Iko kokan ni o ni ipa ti o n ko lati mu ki
ife, isokan, laafia ati ajosepo wa ninu ebi.

Lara awon ibasepo ti o wa ninu ebi ni:

Ise obi si omo

Ise omo si obi.

Ibasepo laarin omo iya si omo iya

Ibasepo laarin Obakan si Obakan

Ibasepo laarin idile eni ati baba eni

Ipo Baale ati ojuse re

Ipo Iyaale Ile ati ise re

Ipo Obinrin ile

Ipo Orogun

Ipo Omo Osu ati ise won

Ipo Omokunrin Ile ati ise won

Ipo Omobinrin ile

Awon Alejo tabi Alabagbe

IGBAGBO YORUBA NIPA OLODUMARE

Olódùmarè Káàkìri àgbáyé ni a ti mò pé olódùmarè wà, eni tí ó dá ayé àti òrùn

àti ohun gbogbo ti ń be nínú won òyígíyigí oba àìrí arínú-róde Olùmòràn Òkàn,
alèwílèse, alèselèwí, Oba atélè bí eni téní, Oba atésánmo bí eni téso, Oba lónìí,
Oba lóla, Oba títí ayé àìnípèkun, Olówó gbogbogbo tí ń yomo rè nínú òfin, Oba
Olójú lu kára bí ajere, Oba onínú fúnfún àti béè béè lo.

Èyí ni pe oríkì Olódùmarè pọ̀ lọ jáǹtìrẹrẹ, bí a bá sì gbọ́ tí àwọn Yorùbá bá sọ

pé ‘orí mi o tàbí olọ́jọ́ ọ̀ní o, Olódùmarè ni wọ́n ń pè ní orí, èyí tí ó dúró fún
ẹlẹda orí àti ọlọ́jọ́ òní tí ó dúró fún ẹ̀ni tí ó nì ọjọ́ òní. Tàbí nígbà mìíràn tí àwọn
Yorùbá bá rí Ohun tí ó ya ni lẹ́nu wọn á ní ‘Bàbá ò’ èyí tí ó dúró fún Olódùmarè.

Àwọn ọmọ ènìyàn gbà wí pé ọlọ́run tóbi ju gbogbo ẹ̀dá lọ ó sì jẹ ẹni tí wọ́n
gbọ́dọ̀ má a bọlá fún, èrò ọkàn àwọn Yorùbá ni pé ọlọ́run tàbí olódùmarè tóbi
púpọ̀, ó sì ju ẹnikẹ́ni lọ àti nítorí èyí kò yẹ kí wọ́n máa dárúko mọ́ ọ lórí bí wọ́n ti
ń ṣe sí ẹgbẹ́ àti ọ̀gbà wọn, láti bu ọlá fún-un àti láti fi ìtẹríba wọn hàn fún un
wọ́n ń fi iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ pè é, wọn a ní ẹlẹda, èyí ní ẹni tí ó dá ọ̀run, àti ayé, òyígíyigì,
èyí ni ẹni tí ó tóbi tóbẹ́ẹ̀ gẹ́ẹ́ tí kò sí ohun tí a lè fi wé. Ọba àwámárìdí, èyí ni ẹni
tí a kò lè rí ìdí iṣẹ́ rẹ̀, Alábàláṣe, èyí ni ẹnì tí ó ni àbá àti àṣẹ, Bàbá, èyí ni baba
gbogbo ẹ̀dá inú ayé, Ọ̀gá ògo; èyí ni ẹni tí ó ni ọ̀run èyí tí ó jẹ́ ògo ẹ̀dá tàbí
nígbà mìíràn a lè túmọ̀ rẹ̀ sí ẹni tí ògo tàbí ìgbéga ẹ̀dá ń bẹ ní ọwọ́ rẹ̀,
Atẹ́rẹrẹkáríaye, èyí ni ẹni tí ó tóbi, tí ó sì ní gbogbo ayé ní ìkáwọ́ rẹ̀, ẹlẹ́mìí, èyí ni
ẹni tí ó ni ẹ̀mí ẹ̀dá.
Bí a bá tún gbó nígbà mìíràn tí àwọn àgbàlagbà ń lo àwọn ọ̀rọ̀ bíi ‘Èdùàrè tàbí
wọ́n ń lo àwọn ọ̀rọ̀ bíi ‘olú’ olódùmarè kan náà ni wọn ń tọ́ka sí. Àwọn
àgbàlagbà a máa sọ pé:

“Àṣegbé ọmọ Èdùàrè

mo ló dàṣegbé

Àṣegbé ọmọ Èdùàrè…

Ohun tí àkọlé yìí ń tọ́ka sí ni pé ohun tí ọmọ Èdùàrè, èyí tí ó dúró fún
olódùmarè bá ti ṣe àṣegbé ni ìgbà gbogbo là ń gbọ́ tí àwọn àgbàlagbà máa ń
sọ pé “ẹni olúwa dá kò ṣe é fara wé”. Ohun tí wọn ń tọ́ka sí nínú gbólóhùn yìí
nip é ẹni tí Olú, èyí tí ó dúró fún olódùmarè “bá ti dá àyànmọ́ kan mọ́ ẹnìkan, a
kò lè fara wé irú ẹ̀nìyàn bẹ́ẹ̀.

Àwọn àkíyèsí tí a lè rí tọ́ka sí ni pé ọ̀pọ̀ ìtàn ìwásẹ̀ ni ó sọ bí Olódùmarè ṣe

sẹ̀dá ayé àti ọ̀run, Yorùbá gbàgbọ́ pé ọ̀run ni olódùmarè wà, tí ó ti ń ṣe àkóso
ayé àti ọ̀run, èrò Yorùbá ni pé kò sí ohun tí a ‘lè fi wé olódùmarè nítorí àwọn
àwẹ̀mọ́ tàbí abuda rẹ tó tayọ àwa ẹ̀dá lọ fún àpẹẹrẹ a lè pe olódùmarè báyìí pé
‘Ẹlẹda, Ẹlẹ́mìí, Ọlọ́run Ọba ní í fọ́n èjí iwọ́rọ́ iwọ́rọ̣ ́, òun ló ni ọ̀sán àti òru dọ́jọ́
òní, òní ọmọ Ọlọ́fin, Ọ̀la ọmọ Ọlọ́fin, Ọ̀tunla ọmọ Ọlọ́fin, ìrènì ọmọ Ọlọ́fin,
ọ̀rúnní ọmọ Ọlọ́fin, Yorùbá máa ń sọ pé ìṣẹ́ Ọlọ́run tóbi tàbí àwámárìdí ni iṣẹ́
Ọlọ́run, Ọ̀rúnmìlà fẹ̀yìntì ó wò títí o ní “ẹ̀yín èrò okun, ẹ̀yin èrò ọsa, ǹ jẹ́ ẹ̀yin ò
mọ̀ pé iṣẹ́ Olódùmarè tóbi: A tún lè sọ pé Ọba Ọ̀run ọ̀gá Ògo, atẹ́rẹrẹ káyé ẹlẹ́ní
àtẹ́ẹ̀ká, Ọba ti ọ̀rọ̀ rẹ̀ kì í yẹ̀, alábà láṣẹ̀ á tun le pe ni alágbára láyé àti lọ́run.

Adùn ún ṣe bí ohun tí olódùmarè lọ́wọ́ sí, aṣòro o ṣe bí ohun tí olódùmarè kò

lọ́wọ́ sí, Alèwílèṣe, Aṣèkanmákù. Ìgbà mìíràn a tún lè sọ pé ọlọ́run nìkan ló
gbọ́n, ó rí ohun gbogbo, ó sì lè ṣe ohun gbogbo, Arínúróde Olùmọ̀ràn ọkan,
Yorùbá sọ pé “Amòòkùn ṣolè bí Ọba ayé kò ri, Ọba ọ̀run ń wò ó, èyí túmọ̀ sí wí
pé kò sí ohun tí a ṣe ní ìkọ̀kọ̀ tí Olódùmarè kò rí, kedere ni lójú Olódùmarè,
àwọn òrìṣà ló máa ń jẹ àwọn arúfin ní ìyà ṣùgbọ́n Olódùmarè ló máa ń dájọ́
fún wọn, fún àpẹẹrẹ ní ìgbà kan gbogbo òrìṣa fẹ̀sùn kan ọ̀rúnmìlà níwájú
olódùmarè lẹ́yin tí tọ̀tún tòsì wọ́n rojọ́ olódùmarè dá ọ̀rúnmìlà láre, odù ifá kan
jẹri sí eléyìí, odù náà lọ báyìí “Ọ̀káńjùa kì í jẹ́ ka mọ nǹkan pínpín, Adíá fun odù.
Mẹ́rìndín lógún níjọ́ ti wọn ń jìjà àgbà relé olódùmarè, nígbà tí àwọn ọmọ
ìrúnmọlẹ̀ mẹ́rẹ̀ẹ̀rìndínlógún tán ń jìjà ta ni ẹ̀gbọ́n ta ni àbúrò láàárin ara wọn,
wọ́n kẹ́jọ́ lọ sódọ̀ olódùmarè, níkẹyìn, olódùmarè dá ẹjọ́ pé èjìogbè ni àgbà fún
àwọn odù yókù. Yorùbá gbàgbọ pé onídàjọ́ òdodo ni olódumarè, ìdí nìyí tí
Yorùbá fi ń sọ pé ọlọ́run mú u tàbí ó wà lábẹ́ pàṣán ‘Olódùmarè. Òyígíyigì ọba
Ọta àìkú fẹ̀rẹ̀kufẹ̀, a kì í gbọ́kú Olódùmarè. Tí a bá tún wo Ọ̀kànrànsá (odù ìfa)
òun náà tún sọ pe olódùmarè kì í ku, fún àpẹẹrẹ, Odù ọ̀kànrànsá yìí sọ pé:
Ọ̀dọ́mọdé kì í gbọ́kú asọ

yẹyẹyẹ laṣọ ogbó

àgbàlagbà kì í gbọ́kù aṣọ

yẹyẹyẹ laṣọ ogbó

Olódùmarè náà ni Ọba àìrí, àwámárìdí Yorùbá tún gbà pé ó jẹ Ọba mímọ́ tí kò
léèérí, alálà funfun òkè. Ìgbàgbọ́ Yorùbá ni pé bí àwọn áńgẹ́lì tí jẹ́ Olùrànláwọ́
fún Olódùmarè lóde ọ̀run ni àwọn òrìṣà náà jẹ́ aṣojú rẹ̀ lóde ìṣálayé, àwọn
òrìṣà wọ̀nyí jẹ́ alágbàwí àwọn ènìyàn níwájú olódùmarè. A gbọ́ wí pé ìbáṣepọ̀
wà láàárin àwọn òrìṣà tàbí òòṣà ilẹ̀ Yorùbá àti Olódùmarè, àwọn Yorùbá
gbàgbọ́ pe òòṣà wọ̀nyí nì wọ́n lè rán sí olódùmarè yálà láti tọrọ nǹkankan lọ́wọ́
rẹ̀ tàbí dúpẹ́ lọ́wọ́ rẹ̀ fún ohun ribiribi tí ó ṣe fún wọn. Erò yìí hàn nínú òwe
Yorùbá kan pé “ẹni mojú ọwá là ń bẹ̀ sọ́wá, olójú ọwá kan kò sí bíkòṣe ayaba”.
Ìdí nìyí tí ó fi jẹ pé bí a bá fẹ́ kí Ọba ṣe ohun kan fún ni a ó bẹ ayaba sí i, ipò
alágbàwí láàárin àwọn abòòṣà àti olódùmarè ni àwọn òòṣà wà.

AWON ORISA AKUNLEBO NI ILE YORUBA

Awon orisa ni ilẹ Yoruba jẹ igbagbọ awon ęlęsin ibilẹ paapaa ni orilẹede
Naijiria, Benin ati Togo.
Ọplopọ awon onigbagbọ ninu orisa isembaye ni won ri awon orisa yii gẹgẹ bi
olorun won.
Won gbagbo wipe awon orisa yii n sise pọfun ara won ni, sugbon won kii se
nkankan naa lati odọ Olodumare to ran won wa si ile aye.

Paapaa wọn ni igbagbọ wi pe awọn orisa yii dabi angẹli tabi iranṣẹ olodumare
ti awọn eniyan ma n pe ni igba iṣoro.
Lara awọn orisa naa ni Esu, Ogun, Ọbatala, Yemọja, Osun, Sango ati Ọya, ti
wọn pe ni Ọrumila.

Esu
Ni ile Yoruba, awon ̣ elesin ibilẹgbagbo wi pe esu je orisa to lagbara pupo, to
si je iranse laarin aye ati orun, to fi mo agbede meji.
Oun si ni ọkan lara awon orisa ti o ma n tọ awon oku sọna lẹyin ti wọn papoda.
Wọn gbagbọ wipe esu ni a n ke pe ti ohun ba daru, ti eniyan si n wa ọna abayọ
tabi ojutu si nkan to wo.
Bakan naa ni wọn ri ęmi esu gẹgẹ bi orisa alarekereke, to seese ko tan eniyan
jẹ.
Awon asọ pupa ati dudu ni o jọ mọ orisa yii, ti wọn si n lo ata wẹwę, taba
mimu ati ounjẹ gbigbona lati fi bọ orisa yii.

Ogun
Ogun jẹ orisa akunlẹbọ ti wọn gbagbọ wi pe oun ni ęni keji to lagbara julọ ninu
awọn orisa meje to ku.
Ogun ti gbogbo eniyan mọ pęlu irin, ni o ma n sisẹ iwosan to si je oba lori
gbogbo ohun ti a fi irin da.
Awon ęlęsin ibilẹ gbagbọ wipe abiyamọ tootọ ni Ogun, ti o ma n se atilẹyin fun
omode ati idile. Oun si ni won n pe lati bura tabi rin irinajo.
Won gbagbọ wipe orisa kan ti kii sinmi ni Ogun jẹ, to si ma n fi ẹjẹ wẹ bi omi.
Amo, ęnikęnị ti ęję ba n yọ ni ara rẹ ko gbodọ sunmo idi orisa Ogun.
Lati bọ Ogun, won ma n lo ewe ni ẹba titi, irin, ęjẹ, awon ohun ija, ęran,
ogogoro ati bęę bęęlọ.

Ọbatala
Ọbatala jẹ okan lara awon orisa meje ti o tutu pelu ebun itusilẹ ati alaafia.
Amọ, oun ni awon olorisa gbagbọ wi pe o ma n da awon eniyan ti ko pe,
paapaa awon akanda eniyan.
Ọbatala ni o ni suuru julọ laarin awon emi meje yii, to si ma n ṣe idajọ ododo.
Orisa yii fẹran awon eniyan ti kii se alara gbigbona, ti won si le e ko ara won ni
ijanu.
Asọ funfun ni a mọ pelu Ọbatala, ti o si ma n sisẹ iwosan fun awon to ba ni
ailera, paapaa awon akanda eda.
Bẹẹ si ni Ọbatala kii gba oti kikan rara, yatọ si omi, miliki, suga, ogedẹ ati
bęębęęlọ.

Yemọja
Yemoja jẹ obinrin lara awon orisa meje to di ile aye mu, to n gbe ninu omi, to si
n ję oba lori gbogbo omi nla nla.
Yemoja to jẹ ęja nla ninu odo ni ibatan Osun to ję oba lori awon omi keekeeke.
Awon ęlęsin ibilẹ gbagbọ wipe olupese ni Yemoja, to n pese Omo, to si n fun
awon eniyan ni ohun meremere ninu omi, amọ o si le e fa ibinu yọ bi ękun omi
tabi iji lile.
Lailai, Oya ati Yemọja kii se orẹ nitori naa won kii gbe won si ibi kan naa.
Awon arinrinajo lori omi ma n bọodo, ki wọn to bęrẹ irinajo won, ki o le lo ni
irowọ-rosẹ.

Ọsun
Orisa akunlębọ yii ni awon ęlęsin ibilẹ gbagbọ wipe o ję oba lori awon omi
keekeeke, to si jẹ ibatan Yemoja.
Ọsun ni wọn ma n bọ ti wọn ba n wa nkan ayo, paapaa omọ tuntun jojolo.
Ọsun kii tete binu, amọ ibinu rẹ ko sunwon rara.
Awon eroja ti won fi n bo Osun ni omi, miliki, oyin ati bẹẹbẹẹlọ.

Ṣango
Ṣango jẹ okan lara awon orisa to gbona janhin janhin, to si ma n rọojo ina ti
irin ba k’oju irin.
Ṣango ni awon ęlęsin ibilẹ gbagbọ wi pe o jẹoko Ọya ati Ọsun.
Ṣango ati Ogun kii ri ara won s’oju rara nitori won kii se orẹ koda ota orun o
gbebo ni won n se.
Ṣango ni o ma n se idajọ nipa lilo monamona, ti kii si jẹ ki ibi sęlẹ si awon
ololufẹrę, to si fęran obinrin, orin ati igbadun.

Ọya
Ọya lo kęyin ninu awon orisa meje to lagbara julọ lagbaye, ti won si ma n fi n
ropo orunmila nigba miran.
Awon ęlęsin ibilẹ gbagbo wipe obinrin to rẹwa ni, ti o si wa ninu omi pęlu
agbara lati sisẹ iwosan ati omọ bibi.
Eewọ ni lati pe orisa Ọya, Yemọja ati Ọsun papọ lęękan naa, nitoripe ota ni
won, won kii ri Ọya s’oju, afi ti ẹba n pe awon orisa mejeeje papọ ni igba kan
naa loku.