1 | Page

Lufta ndaj korrupsionit si faktor i rndsishm i rritjes s cilsis n arsim

Ram Hajraj
Universitetin Haxhi Zeka n Pej
ramehajraj@[Link]

ABSTRACT
Education is a fundamental human right and a major driver of personal and social
development. The right to be educated means that the functioning of institutions and
academic system should be qualitatively valid and accessible to all. The most discussed topic
recently in Kosovo is corruption in education, this highly controversial topic in public
opinion polls, or visual media programs and writing sections of that. According to the survey
conducted by Transparency International in 2012, Kosovo ranks 113-th out of 176 countries
surveyed members, suffering a significant decline from 18 countries, compared to 2011,
which ranked 95-th. Acording to this survey it is clear that Kosovo country have moved
backward in this fight against corruption, being classified as among the most corrupt country
in Europe. Corruption risks can be found in every level of education and research systems,
from procurement of resources to procedures on hiring professors, etc.. Transparency
International defines corruption as 'the abuse of entrusted power for private gain'. Global
Corruption Report concludes that corruption can be found in every level of education and
research systems, even before you enter the doors of the school till to obtain scientific
degrees. This paper led students through a questionnaire designed to identify, what is
corruption in education, what are the consequences of corruption in education, if does
corruption in education affects the lives of citizens and the fate of the future of society, and
how to fight it. This paper issues the conclusion that from the global to the local level,
corruption in education should be seen as an obstacle to realize right education and safe
development.
Key words: education; corruption; surveys; quality.

2 | Page

ABSTRAKT
Arsimi sht nj e drejt themelore e njeriut dhe nj shofer i madh i zhvillimit personal dhe
shoqror. E drejta pr arsim nnkupton, q funksionimi i institucioneve dhe sistemit
akademik duhet t jen cilsisht t vlefshme, dhe t aksesueshme nga t gjith. Tema m e
prfolur e kohve t fundit n Kosov sht korrupsioni ne arsim, tem kjo shum e prfolur
n opinionin publik, sondazhe, emisione t medias vizive apo dhe rubrikat e asaj te shkruar.
Sipas sondazhit t kryer nga Transparency International, n vitin 2012, Kosova renditet e
110-ta nga 176 vende antare t anketuara, duke psuar nj rnie t ndjeshme prej 18 vendesh,
n krahasim me vitin 2011, n t cilin renditej e 95-ta. Nga ky sondazh shihet qart se Kosova
vazhdon t bj hapa prapa n luftn kundr korrupsionit, duke u klasifikuar si ndr vendet
m t korruptuara n Evrop. Rreziqet e korrupsionit mund t gjenden n do nivel t
sistemeve arsimore dhe krkimore, nga prokurimet e burimeve t universiteteve n punsimin
e pedagogeve, etj. Transparency International e prkufizon korrupsionin si 'shprdorim t
pushtetit t besuar pr prfitime private . Global Corruption Report konkludon q korrupsioni
mund t hyj n do hap t sistemit arsimor , madje q para se t hyjm n dyer e shkolles e
deri tek marrja e titujve shkencor . Ky punim npermjet nj pyetsori drejtuar studentve
synon t evidentoj , se far sht korrupsioni n arsim , cilat jan pasojat e korrupsionit n
arsim , si ndikon korrupsioni n arsim n jetn e qytetarve dhe n fatin e t ardhmes s
shoqris , dhe si mund t luftohet ai .Ky punim nxjerr si konkluzion se q nga nivelin local ,
korrupsioni n arsim duhet t kuptohet si nj penges pr realizimin e t drejts pr arsimim
dhe zhvillim t sigurt .
Fjalet kye : Arsimim , Korrupsion , Sondazhe , Cilsi .

3 | Page

HYRJE
Fillesat e korrupsionit datojn, q me lindjen e organizimit shoqror, ata kan qen dhe jan
bashkudhtar me njeri tjetrin. Ai sht i pranishm ne do vend t bots, kshtu q nuk
kishte se si vendi yn Kosova te kishte imunitet ndaj ksaj dukurie. Korrupsioni shihet m
shum si nj problem alarmant n vendet postkomuniste se sa n shtetet perndimore. Kalimi
i Kosoves nga shoqri komuniste n nj shoqri demokratike, bri t mundur, q korrupsioni
t shfaqej n t gjitha format e tij dhe t prek t gjitha institucionet pa prjashtim. Duke
kaluar n nj periudh tranzicioni shum t gjat, Kosova shihet si nje vend, q sht e zhytur
ne korrupsion dhe q po prmbytet prej tij do dit e m tepr. Korrupsioni sht nj dukuri
negative, e cila pengon zhvillimin ekonomik dhe shoqror t nj vendi. Kjo dukuri me t
drejt quhet kancer i shoqris, sepse nj njeri i prekur nga kanceri e humb imunitetin,
ndrsa nj shtet me shkall t lart t korrupsionit humb besueshmrin e qytetarve.
(Anechiarico & Jacobs, 1996) Si thekson edhe TIA, q Kosova po bn hapa prapa n luftn
kundr korrupsionit duke u br shteti me i korruptuar n Europ. (International, 2012) Duke
analizuar kto q tham m sipr, lind pyetja far sht korrupsioni? Korrupsioni sht nj
fjal shumdimensionale, dhe pr t jan dhn shum prkufizime. Trasparency
Internacional e prkufizon korrupsionin si abuzimi me pushtetin, q i sht dhn, besuar
nj personi, i cili kt pushtet t besuar e prdor pr prfitime prsonale, vetiake. do kush
q i shrben vetes n mnyr jo morale dhe jo etike, sht i korruptuar. Me fjal t tjera,
korrupsioni blen apo shet vendime, duke shkelur drejtsin. Drejtsia mund t marr ose
form ligjore (kur shkelet nj norm e shkruar) ose nj form morale (kur nuk ka standarde t
vendosura t mirsjelljes, por q ekziston ndjenja e prbashkt se nj vepr e till sht e
padrejt). N kt punim ne kemi analizuar korrupsionin n arsimin e lart. Kemi zgjedhur t
bjm nj analiz t ksaj teme per arsyen, se e drejta pr arsim sht nj e drejt themelore e
njeriut, e cila mbrohet nga kushtetuta. Korrupsioni dhe qeverisja jo e mir bjn t mundur q
kjo e drejt themelore e njeriut t mos realizohet ashtu si duhet pr t arritur objektivat e saj.
Arsimi shrben si nj mjet per t forcuar integritetin personal t cdo njeriu, ai gjithashtu sht
elsi i krijimit t nj t ardhme m t mir. Ne do dit e m tepr po shohim degradimin e
arsimit t lart kosovar , dhe shum pak masa merren pr kt gj. Po shohim se si do dit
po shkatrrohen vlerat dhe po ngrihet n kmb fuqishm nje sistem antivlerash. Korrupsioni

4 | Page

ka hyr shum thell n arsim, at e gjejm, q pa hyr ne dyert e universiteteve. N

universitetet publike progresi akademik dhe cilsia q ato kan ln shum pr t dshruar.
Kt gj po e dshmojn do dit e m tepr diplomimet pa kriter q po bhen, t cilat jan t
pa studiura mir n lidhje me krkesat, q ka tregu aktual ekonomik i shoqris ton dhe kjo
gj ka sjell shum probleme me papunsin n Kosov. N kt punim ne kemi analizuar
korrupsionin n arsim, me an t disa pyetsorve q kemi 41 prgatitur dhe ja kemi drejtuar
studentve, sepse studentt jan viktimat e para t cilat preken drejtprdrejt nga korrupsioni
dhe kjo gj ndikon fuqishm n formimin e dinjitetit t tyre dhe bn q ata t demoralizohen.
N kt punim ne kemi analizuar cilat jan shkaqet e shfaqjes s korrupsionit ne arsim, cilat
jan pasojat e tij dhe cilat jan masat, q duhen marr pr parandalimin dhe luftimin e tij.

BACKGROUND TEORIK
Prkufizimi i korrupsionit
Korrupsioni n sektorin e arsimit mund t prkufizohet si prdorim sistematik i zyrave
publike pr prfitime private, impakti i t cilit sht domethns n vlefshmrin dhe cilsin
e arsimit dhe si pasoj dhe n aksesin, cilsin dhe barazin n arsim. (Hallak & Poisson,
2007)

Format e korrupsionit n sistemin e arsimit

Korrupsioni n arsimin e lart mund t shfaqet n forma t ndryshme. Ndr kta forma t
shfaqjes s tij mund t prmendim (Amundsen, 2000):
Prvetsimi: vjedhja e burimeve publike nga zyrtart publik.
Rryshfeti: (pagesa n t holla) Si, [Link] mund t prmendim marrjen e provimit duke
paguar para, rekrutimi n pun edhe n qoft se ai nuk i prmbush kushtet e
nevojshme pr at pozicion.
Mashtrimi: lloj i krimit ekonomik, [Link] marrja e nj diplome fallco, ose ekzistenca e
emrave t profesorve joekzistent n bordero.
Favorizimi: sht mekanizmi, q prfshin rastet e nepotizmit, n t cilin nj zyrtar
publik i jep prparsi pjestarve t familjes s tij ose pjestarve te fisit t tij. Kjo
gjithashtu prfshin rastet e rekrutimit n nj pozicion pune t atyre personave t cilt
jan militant t qeveris n fuqi.

5 | Page

Tipet e korrupsionit
Korrupsioni, gjithashtu prfshin aktivitete t ndryshme si neopotizm, favorizime dhe
konflikte interesi, ku punt n sektorin publik ose prfitimet jan t kanalizuara n mnyr t
paligjshme tek familja, miqt ose prfitimet nga interesi i vet vendim-marrsit.
Ne institucionet publike mund t dallojm dy kategori t korrupsionit (Fig. 1) : niveli i lart
upper level dhe niveli m i ult lower level. (Morris, 2011)

Figure 1: Kategorite e korrupsionit

Niveli i lart prfshin ministra, qeveritar, zyrtar t nivelit t lart, rektor e t tjr zyrtar,
ndrsa n nivelin e ult korrupsioni lidhet me nnpunsit civil, n rastin e sitemit t arsimit
lidhet me dekan; shef departamentesh; administrat; pedagog.

KRKIMI DHE REZULTATET

Metodologjia
Pr realizimin e ktij pyetsori jan prdorur t dhnat sekondare dhe t dhnat primare.

T dhnat sekondare i referohen studimeve, sondazheve dhe publikimeve t ndryshme t

cilat kan t njtin subjekt studimi me punimin ton.

T dhnat primare jan realizuar neprmjet nj anketimi me pyetsor, ku si objekt anketimi

kan qn student t Universitetit t Pejs. N kuadr t ktij anketimi kemi przgjedhur si
kampion student t viteve t treta t sistemit bachelor t 5-t fakulteteve t Universitetit t
Pej (Fakulteti I Biznesit , Fakulteti I MTHM , Fakulteti Juridik , Fakulteti I Arteve ,

6 | Page

Fakulteti I Agrobiznesit ), n mnyr q mostra t jet sa m prfaqsuese. Pyetsort jan

plotsuar gjat muajit mars -prill, periudh n t ciln studentt ishin n sezon provimesh.
Jan shprndar 300 pyetsor dhe po 300 jan plotsuar. Shprndarja sht br n auditoret e
universietit, jo n prezence t pedagogve, me student me nivel t ndryshm mesatareje.
Pyetsort kan qn gjysm t strukturuar, me pyetje t mbyllura dhe pyetje t hapura.

Hipoteza
Korrupsioni n arsim sjell pasoja n zhvillimin e shoqris.

Qllimi
Qllimi i ketij punimi sht t evidentojm nivelin e korrupsionit n sistemin e lart
universitar dhe t paraqesim pasojat, q sjell korrupsioni n zhvillimin e shoqris.

Objektivat

Evidentimi i nivelit t korrupsionit n sistemin e lart arsimor;

Paraqitja e pasojave, q ky fenomen i sjell arsimit;
Studimi i pasojave q sjell korrupsioni n t ardhmen e shoqris;
Nxitja e politikave anti-korrupsion n sektorin e arsimit;
Paraqitja e rekomandimeve pr ta luftuar korrupsionin n arsimin e lart.

Analiz pyetsori
Si theksohet edhe gjat punimit ky studim ka si subjekt analizimin e nivelit t korrupsionit
n sistemin e lart. Si rast studimi/anketimi jan marr student nga t pes fakultetet e
Universitetit t Pejs.

7 | Page

Grafik nr.1:

Studentt t cilt pohojn faktin q ka korrupsion n marrjen e provimeve n fakultetet q ata

studiojn, selektojn q forma m e prhapur n marrjen e provimeve sht neprmjet paras
45%; 30% neprmjet ndrhyrjes s miqve; 18% pranojn, q meritokracia sht vler e
paevitueshme dhe 7% nga kurse private me pedagogun.
Edhe pse rndon t thuhet, 68% e studentve pranojn, q kan paguar t paktn nj her pr
nj provim dhe ku vlera mesatare e pagess rezulton t jet rreth 50 euro , tarif kjo, q
varion shum n baz t krediteve t lnds apo dhe degs q ata studiojn.
Pyetjes nse krkesa pr t bler provimin vjen direkt apo indirekt nga pedagogu, 92%
prgjigjen indirekt dhe 8% direkt. Shum e rndsishme t theksohet sht dhe fakti se cilat
jan arsyet, q cojn drejt ktij fenomeni? 5% mendojn se kjo vjen si rezultat i pagave t
ulta q pedagogt kan, 23% t nxitur nga niveli i ult i prgatitjes, q kan studentt dhe
72% nga mungesa e mekanizmave t kontrollit t korrupsionit n universitete.
Duke u bazuar n t gjith kto rezultate, rishtazi lind pyetja nse duhet t pohojm apo t
bjm nj prgjithsim, q t gjith pedagogt jan t korroptuar? Ktu marrim nj prgjigje
paksa skeptike me rezultatet e siprlistuara, sepse vetm 20% mendojn q po; 2% refuzojn
t prgjigjen dhe 78% preferojn t mos bjn nj prgjithsim pr profesort e tyre. Nj
element shqetsues pr studentt evidentohet t jet fakti q shum pedagog po botojn pa
kriter literatura duke e kthyer kt n nj biznes personal. Nga 300 studentt e anketuar,
100% e tyre pohojn, q atyre ju krkohet detyrimisht t blejn librat/literatura/ leksionet, q
ata kan botuar-realizuar.
7% e studentve na pohuan m sipr, q atyre ju krkohet t bjn kurse private. Pjesa m e
madhe studentve deklarojn, q kjo mundsi krijohet nga vet pedagogu duke e lidhur
indirekt kt mundsi gjoja me vshtirsin e lnds.

8 | Page

Dim, q pedagogu ka nj orar fleksibl msimi, mundsi kjo, q i lejon ato t merren dhe me
pun apo aktivitete t tjera. Por, a tregohen ato gjithmon korrekt n paraqitjen n
leksione/seminare? 20% e studentve deklarojn, q pedagogt mungojn rrall; 60%
nganjher; 20% shpesh. Duhet theksuar, q ky rezultat varion n baz t fakulteteve.
Nuk gabohemi nse pohojm, q korrupsioni mund t jet nj form e nj pedagogu, i cili dhe
n postin vet sht vendosur nga nj form e till. Ndaj kur studentve u krkohet t
vlersojn aftsit n msimdhnie t pedagogve n raport me pozicionin, q ata mbajn,
rezultat jan keto:
Garfik nr.2

E paraqitur dhe grafikisht shohim, q 45% mendojn q pedagogu nuk sht n at pozicion
fal aftsive dhe meritave t tij. Por, nse nj pedagog nuk sht vendosur fal meritokracis,
cilat jan opsionet e nxnies s postit? 13% mendojn, q duke paguar, 20% miqsi n rang
rektorati apo ministror, 12% militant partie. Rishtazi dgjojm t flitet pr denoncime, a kan
denoncuar studentt tan padrejtsit, , q mendohet t ju jen br n vlersime ose pr m
tepr raste t korrupsionit?

9 | Page

KONKLUZIONE
Ky studim sht ndalur n studimin e nivelit t korrupsionit n sistemin e lart universitar dhe
ne pasojat, q sjell korrupsioni n zhvillimin e shoqris.
Nga t dhnat sekondare ashtu si dhe ato primare nxjerrim si konkluzion, q niveli i
korrupsionit ne arsimin e lart ka kapur shifra te larta, nj fenomen shqetesues ky, si pr
vendet e zhvilluara ashtu edhe ato n zhvillim. Nga rezultatet e ankets shihet q problemet
fillojn, q nga sistemi i Maturs shtetrore; sistemi Bachlelor e deri n marrjen e titujve
shkencore. Nj fenomen shum shqetesues sht korrupsioni n marrjen e provimeve. Marrja
e provimeve bhet n mnyra t ndryshme. Shumica e studentve pranojn, q kan paguar t
paktn nj her pr t marr provimin dhe vlera varion n baz t krediteve t lnds apo dhe
degs, q ata studiojn. Provimi, gjithashtu merret me ndrhyrje, me miq dhe duke br kurse
nga pedagogu. Nj element tjetr shqetsues pr studentt sht edhe fakti se shum
pedagog po botojn pa kriter literatura duke e kthyer kt n nj biznes personal. Nje numr
i vogl studentsh kan denuncuar korrupsionin, kjo sepse ata nuk kan besim tek drejtsia
dhe nuk mendojn, q denoncimi sht nj mnyr, q do t sillte rezultate.
Pasojat e korrupsionit jan shum t dmshme pr shoqrin. Kjo po evidentohet cdo dit e
m tpr n papunsin, q ka kapluar mbar vendin. Pjesa m e madhe e t papunve jan
persona qe kan mbaruar universitetin. Ministria e Arsimit duhet t marr masa pr
minimizimin e korrupsionit, gjithashtu Universiteti, Rektorati, vet pedagogt dhe vet
studentt.

REKOMANDIME
Ndrmarrja e reformave antikorrupsion n arsim dhe krijimi i mekanizmave t posacm pr
kontrollin kundr tij jan masa primare q duhen t ndrmerren. Gjithashtu, duhet q sistemi i
drejtsis te jet i pavarur dhe t ket nj efikasitet t gjykatave n luftimin e korrupsionit, gj
q do i krijonte besim studentve n denoncimin e rasteve. Organizatat ndrkombtare,
organizatat jofitimprurse si dhe gjithshtu mediat luajn nj rol t rndsishm n luftn
kundr korrupsionit. Bashkpunimi i ktyre do te bnte t mundur shkmbimin e
informacionit rreth indikatorve t korrupsionit. Duhet t krijohet nj organ i pavarur i
studentve ne cdo universitet, pr t monitoruar dhe pr t raportuar rastet e korrupsionit n
universitet.

10 | P a g e

Duhet t organizohen fushata antikorrupsion, pr t arritur ndrgjegjsimin dhe njoftimin e

[Link] i seminareve dhe i workshopeve t ndryshme, n lidhje me pasojat q
sjell korrupsioni n arsim dhe n shoqri. Edukimi i shoqris sht elsi ky n
parandalimin dhe luftimin e korrupsionit. sht nj pjes integrale e ngritjes s vetdijes s
publikut nga pikpamja e promovimit t integritetit personal, prgjegjsis qytetare, t
kuptuarit e t drejtave t njeriut dhe detyrave ndaj shtetit dhe shoqris. Njohja me dukurin e
korrupsionit, me shkaqet, arsyet dhe pasojat e tij si dhe luftimi i ketij fenomeni jan
prgjegjsi e do hallk t sistemit drejtues arsimor.
Bibliography
Amundsen, I. (2000). Corruption: Definition and concept.
Anechiarico, F., & Jacobs, J. B. (1996). Towards an absolute integrity: How corruption
control makes government of non-effective. Chicago Press .
Hallak, M., & Poisson, J. (2007). Corrupt school, corrupt universities: What can be done? 26.
Instat. (2013). Retrieved from [Link]
International, T. (2012). Corruption perception index.
Morris, S. D. (2011). Forms of corruption. CESifo DICE Report.